Nowica

Gardzienice - Metamorfozy - Music of Ancient Greece (2000)

2012-01-25T06:50:00.002+01:00

Płyta „Metamorfozy” jest zapisem muzyki ze spektaklu opartego na opowieści rzymskiego filozofa i retora okresu schyłkowego hellenizmu, Apulejusza. Opowieści niezwykłej, bo ilustrującej cały ferment i niepokój religijno-kulturowy tej epoki. Apulejusz był mistykiem wtajemniczonym w wiele ówczesnych kultów misteryjnych, m.in. Izydy, Ozyrysa oraz Dionizosa i właśnie w swoim najważniejszym dziele, „Metamorfozach albo Złotym Ośle” stworzył wspaniały, metaforyczny opis wędrówki inicjacyjnej zainspirowanej – jak można przypuszczać – własnymi przeżyciami.

Trzeba przyznać, że właśnie wątek misteryjny podkreślony został zarówno w spektaklu, jak i na płycie wyjątkowo mocno. Z nagrań daje się wyłowić stosunkowo niewiele apollińskiej równowagi i kojarzonego z greckim antykiem uwielbienia dla harmonii. Z rytualnych ataków bębnów tryska nieokiełznana ekstatyczność dionizyjskiej, kobiecej strony ówczesnych rytów; a melodie, oparte na obcym współczesnemu, nowożytnemu uchu starogreckim metrum tylko podkreślają dziką, niemal szamańską rytmikę nagrań.

Dionizyjski charakter „Metamorfoz” może wydawać się nieco zaskakujący, zważywszy że Maciej Rychły rekonstruował muzykę przede wszystkim na podstawie szczątków zapisów wyrytych na ścianach skarbców i świątyń. Ekstatyczny charakter nagrań jest więc ostatecznie dziełem doskonałego „zaiskrzenia” na linii kompozytor – wykonawca. Apollo – Dionizos. I właśnie przez to zdaje się w niepowtarzalny sposób ujmować pełnię helleńskiej i hellenistycznej kultury. Kiedy myślimy o starożytnej Grecji zwykle staje nam przed oczyma obraz śnieżnobiałych świątyń - w rzeczywistości świątynie były upstrzone jarmarczno-kiczowatymi kolorami. „Metamorfozy” zarówno w formie spektaklu, jak i odizolowanej od niego muzyki ujmują tę właśnie różnicę. Starają się widzieć antyk jakim był, a nie jakim chcieli go widzieć romantycy.

Grają i śpiewają:

Britta Forslund
Katrin Forsmo
Mariusz Gołaj
Joanna Holcgreber
Martin Essen-Möller
Marcin Mrowca
Tomasz Rodowicz
Elżbieta Rojek
Maciej Rychły
Mariana Sadowska

Gardzienice by Buzzy Wuzzy on Grooveshark

The Association of Theatrical Practices Gardzienice was founded in 1976 by Włodzimierz Staniewski in a village near Lublin which remains the group's headquarters to this day. Staniewski had just finished a five-year period of collaboration with Jerzy Grotowsk's Teatr Laboratorium. The group does create theatrical productions, but its main work is to conduct research into folk culture, as well as ethnic and anthropological studies. Members of the group take part in expeditions. There the shape of future productions is formed, productions which are evolving more and more closely towards modern mystery plays, restoring tragedy from the spirit of music. Their production Metamorphoses (1997), based on Apuleius's Golden Ass, reconstructs music and dance of ancient Greece in a tour de force performance, combining contemporary vocal and dance virtuosity with melodic lines, gestures, and postures derived from ancient vases. Subtitled, an ethnooratorio, it was described in the following terms on the website of Double Edge Theatre:

"METAMORPHOSIS, or The Golden Ass According to Apuleius is a unique performance which revives the spirit of pre-Christian energy, joy, and lightness. All is passionately sung. Staniewski's work is known for its original singing which includes a synchronistic interweaving of text, gesture, and body movement. With METAMORPHOSIS, Gardzienice surpasses itself. They sing ancient Greek songs and sounds in unique modalities which were reconstructed from papyrus remains and stone carvings from the 5th century BC to the 2nd century AD. After a period of study, Staniewski came to the conclusion that this pythagorean music was sung and danced vividly, dynamically, and passionately, in the way inherent to indigenous cultures.

METAMORPHOSIS is a rediscovery, in the present tense, of the vital energy and the compelling dramaturgy of Ancient Greek theater: a theater in which the song, dance, and text are a natural execution of the extremes of human experience. With eleven singers/actors on stage, the characters in the performance include Lucius, transformed into a donkey and returning to the human shape, Psyche, Amor, and the dual role of Dionysus/Christ."

More recently, Gardzienice has produced "Scenes from Electra" based on Euripides play. Electra is a tragedy in which Princess Electra, is consumed with longing for her assassinated father. Married off to a decent by simple peasant. she plots revenge with her brother Orestes upon his return from exile. She tricks her mother, Clytemnestra, into a peasant's hut so that they can deprive her of life. In creating the spectacle, Staniewski has treated the play as a tragedy of emotions. He used mythical tale of the daughter who so loved her father that she has to kill her mother, to portray exteme emotional states: great love, great hatred, blind lust for hatred, paralizing feeling of guilt. Yet he has subordingate the emotionnaly seething material of the drama, to expressive acting in which primacy is given to fully expressive and meaningful gestures. --- Peter K. Gessner

@ @

W Nowicy na końcu świata - film dokumentalny

2012-01-15T00:33:00.001+01:00

Film przedstawia świat ludzi żyjących w zagubionej wsi w Beskidzie Niskim - Nowicy. Z jednej strony będzie to opowieść o świecie, którego już nie ma i tylko nieliczne ślady świadczą o jego istnieniu. Świat Łemków przemówi z ekranu, da znać o sobie w architekturze cerkwi, w śpiewach liturgii, w języku... Z drugiej jednak strony będzie to też opowieść o współczesności, a zatem o ludziach, którzy próbują ratować dawne wartości i dawny świat, dla których treścią życia jest ciągły zachwyt nad cudem stworzenia. Dlatego nie wystarcza im tylko zaspokojenie codziennych potrzeb. W zwykłych sprawach doszukują się piękna i sensu. Dlatego tak ważne jest otoczenie, którym żyją i tempo, w którym żyją - nieśpieszne i zdystansowane smakowanie życia. W tych ludziach jest szlachetność i ciągły zachwyt nad życiem. Film kształtowany jest przez pory roku. Każda z nich ma swój klimat, swoje kolory, swoje światło i swój rytm, swój rodzaj muzyki. Pory roku, święta, ważne wydarzenia będą wyznaczały rytm tej opowieści.

Reżyseria: Natasza Ziółkowska-Kurczuk
Scenariusz: Natasza Ziółkowska-Kurczuk
Zdjęcia: Tomasz Madejski, Tomasz Michałowski
Oświetlenie: Heliograf
Korekta barwna: Łukasz Strent
Muzyka: Lidia Pacak
Wykonanie muzyki: Lidia Pacak
Dźwięk: Witold Kwiatkowski, Tomasz Ruszkowski
Udźwiękowienie: Mariusz Ostański
Montaż: Łukasz Strent, Julia Taczanowska
Redakcja: Katarzyna Malinowska (TVP Kultura)
Kierownictwo produkcji: Klaudia Śmieja
Koordynacja postprodukcji: Karolina Witkowska
Producent: Joanna Fido
Koproducent: Witold Będkowski
Produkcja wykonawcza: Fido Film
Koprodukcja: Telewizja Polska - Agencja Filmowa
Współfinansowanie: Polski Instytut Sztuki Filmowej

(opis za filmpolski.pl)

Władek Klamerus (1956-1992)

2012-01-04T01:18:00.001+01:00

Władysław Klamerus urodził się 13 stycznia 1956 roku w Zakopanem jako przedostatni z ośmiorga rodzeństwa. Mając rok zaraził się chorobą Heinego i Medina, co spowodowało długotrwałe leczenie szpitalne i wieloletnią rehabilitację w sanatoriach w Radziszowie i Kuźnicach. Pozostało trwałe kalectwo: porażenie lewej nogi i jej skrócenie o kilka centymetrów, musiał więc poruszać się o kulach i w aparacie ortopedycznym.

NAUKA

W kuźnickim sanatorium skończył szkołę podstawową, po czym z własnej chęci opuścił placówkę, by uczyć się w liceum plastycznym, wpisując się tym w rodzinne tradycje. Naukę w państwowym Liceum Sztuk Plastycznych im. Antoniego Kenara w Zakopanem rozpoczął w roku 1970, a w 1973 podjął pracę społeczną jako pomoc instruktora plastyki w Młodzieżowym Centrum Kultury „Jutrzenka”. Już w tym czasie brał udział w wystawach i zdobywał nagrody na konkursach : w 1974 r. I nagroda za rzeźbę na Festiwalu Folkloru Ziem Górskich i na Ogólnopolskich Konkursach Plastycznych – XXX-lecia PRL i „Ziemia Ojczysta” (Grand Prix, 1976).

Liceum ukończył w roku 1976 a tematem jego pracy dyplomowej pisanej pod kierunkiem Barbary Tondos było: Porównanie zdobnictwa góralskiego i występującego w stylu zakopiańskim. I choć w tym roku opuszcza Zakopane, nadal wiążą go z nim silne związki rodzinne, przyjacielskie i miłość do gór. Matka Maria już nie żyje; zapamiętał ją jako osobę, która w pracowitym życiu potrafiła realizować potrzebę twórczości i kontaktu z pięknem poprzez pisanie wierszy. Uczucie wiary w syna i marzenia o jego życiowym powodzeniu wyraziła w poetyckich słowach, które zachował. Po kilku latach dedykuje jej swoją pracę dyplomową.

Bierze udział we wspólnych rodzinnych przedsięwzięciach razem z utalentowanymi braćmi: w 1976 Pięciu Braci Klamerusów w Zakopanem, w 1989 4 x Klamerus w Rabce Zdroju i rodzinnej Łopusznej. Wystawę Sztuka z plecaka w Galerii Rząsy w marcu 1989 r. dedykuje ojcu, z okazji 65 rocznicy urodzin, oraz rodzinie. Bierze również udział w Wystawie Profesorów i Absolwentów PLSP im. A. Kenara w 110 rocznicę istnienia szkoły. Powróci jeszcze raz z kolegami artystami na wspólną wystawę w BWA na przełomie 1989/90 roku. Wraca też do przyjaciół artystów towarzyszy lat szkolnych i do drugiego domu, który, po śmierci matki, znalazł u Ireny Jamińskiej.

GÓRY

Bardzo ważnym doświadczeniem okresu dojrzewania był kontakt z górami. Jerzy Hajdukiewicz w swoich wspomnieniach napisał: Mam dla niego głęboki podziw. Dla jego rzeźbiarskich uzdolnień, dla jego taternickiej pasji i dla jego uporu w walce z własnym kalectwem... i przywołuje pierwsze dłuższe wspinaczki z Władkiem: północno-zachodni filar Świnicy – droga taternicka w skali „trudnej”, trzy godziny wedle Przewodnika i 400 metrów różnicy wzniesień od podnóża po szczyt oraz na grań Kościelca: Grań przeszliśmy o 20 minut szybciej niż to przewidziane jest w przewodniku (...) Władek na płaskich łatwych odcinkach miał trudności a w stromej skale szedł szybko i sprawnie. Na szczycie Kościelca uścisk dłoni. Władkowi zza okularów oczy lśnią nieukrywanym szczęściem.

STUDIA

Wyjeżdża na egzaminy do Warszawy pod opiekę poznanych w górach państwa Küntzlerów. To Tadeusz, powstaniec warszawski, pierwszy skierował go ku kulturze francuskiej i przekazał wizję fascynującego i zupełnie zmiecionego przez wojnę z powierzchni Polski świata społeczności żydowskiej.

Studiuje intensywnie od 1977 r. na Wydziale Rzeźby Akademii Sztuk Pięknych: najpierw w pracowni prof. St. Kulona, potem prof. Jerzego Jarnuszkiewicza, promotora pracy dyplomowej. Dodatkowo uczęszcza do Pracowni Struktur Wizualnych prof. Oskara Hansena na studia indywidualne. Inspiracja wyniesiona jeszcze z domu Pani Ireny, której córka Maria Jamińska zajmowała się tkaniną artystyczną zaowocowała podjęciem studiów w Pracowni Tkaniny eksperymentalnej prof. Wojciecha Sadleya. Zwieńczenie stanowi obrona dyplomu w 1983 roku z wynikiem bardzo dobrym.

TEATR

Już w czasie studiów realizuje swoje zainteresowania na kilku polach. Jednym z ważniejszych w pierwszej połowie lat 80. Jest teatr i forma happeningu. Debiutuje w Warszawie w 1978 w Galerii Repassage Świętem Wiosny na kanwie Igora Strawińskiego. Swoją współpracę z Zygmuntem Duczyńskim, twórcą autorskiego teatru Kana, rozpoczął w sierpniu 1981 roku wspólną akcją teatralno-plastyczną zatytułowaną Pomnik Cenzora na Ogólnopolskich Spotkaniach Teatrów Studenckich w Cieszynie. W 1982 była scenografia do spektaklu Księga o życiu, śmierci i twórczości Osipa Mandelsztama, a w latach 1984 – 85 w spektaklach opartych na prozie Jeana Geneta pojawiły się maski wykonane przez Klamerusa na podstawie rysunków Rolanda Topora.

WYSTAWY

Przez większość swojego artystycznego życia Władek pozostawał w kręgu działań niezależnego ruchu artystycznego i społecznego. Obok wystaw zbiorowych związanych ze środowiskiem uczelni w Muzeum ASP w Warszawie W kręgu Formy Otwartej – uczniowie O. Hansena (1986) korzystał z gościnności Muzeum Archidiecezji Warszawskiej (Motyw pasyjny w sztuce młodych, 1986, Tkanina wobec sacrum, 1988) oraz brał udział w niezależnych spotkaniach ze sztuką organizowanych przez Ninę Smolarz i Janusza Boguckiego w kościele p.w. Miłosierdzia Bożego na ul. Żytniej w Warszawie. Związał się również z Instytutem Francuskim organizując tam swoje wystawy indywidualne z samodzielnie odręcznie przygotowanymi katalogami. Charakterystyczne były kreowane przez Władka tzw. Galerie Jednego Dnia, gdy adoptował na parę godzin dowolne miejsce: gościnną pracownię, ogród, dowolne pomieszczenie na własną prezentację (Orońsko. Vache res, Podkowa Leśna). Do działań niezależnych należało uczestniczenie w tzw. Żydowskim Uniwersytecie Latającym i podejmowanie w sztuce tematów nieobecnych w powszechnej świadomości, jak odwoływanie się do żydowskich symboli nagrobnych (cmentarz był niemal jedynym ocalałym reliktem) czy tematów zakazanych jak pogrom kielecki. W 1988 roku stał się wraz z Hanną Szmalenberg autorem pomnika na Umschlagplatz, mającego, na zlecenie Społecznego Komitetu Opieki nad Cmentarzami i Zabytkami Kultury Żydowskiej w Polsce nadać właściwą rangę upamiętnieniu wydarzeń z tym miejscem związanych.

S. O. S. i UCZNIOWIE

Po studiach podejmuje na pięć lat pracę w Szkolnym Ośrodku Socjoterapii w Warszawie, gdzie prowadzi zajęcia plastyczne z młodzieżą o różnych przejawach nieprzystosowania. Sprawdza się w tej roli doskonale i kontynuuje udzielanie lekcji na własną rękę. Kilkoro jego uczniów zostało spełnionymi artystami.

PODRÓŻE

W 1986 roku rozpoczynają się wyjazdy zagranicę. Zawsze najważniejszym elementem jest możliwość wystawienia swoich prac. Kilkakrotnie jeździ do Paryża i na południe Francji. Zawdzięcza to determinacji, intensywnej pracy i życzliwości ludzi. Poparcia w zdobyciu stypendium udziela mu Józef Czapski. W Szwecji otrzymuje pomoc nie tylko artystyczną lecz również w sprawach zdrowotnych.

EPILOG

W 1990 r. powstaje film dokumentalny Władek Klamerus w reżyserii Hanny Kramarczuk. Na przełomie 1991/92 roku rozpoczyna działania zmierzające do realizacji nowego życiowego planu - podróży i pracy artystycznej w Ameryce Południowej, przerwane wkrótce przez ciężką chorobę i śmierć 14 lipca 1992 roku. Zgodnie z jego życzeniem prochy zostały rozsypane w Tatrach.

(filharmonia.gda.pl)

Zamieszczone zdjęcia pochodzą z archiwum Młodzieżowego Ośrodka Socjoterapii im. Janiny Zawadowskiej w Warszawie oraz z wystawy w galerii Dominika Roztworowskiego.

Władku - pamiętamy o Tobie.

Dweri Łemkiwszczyny - film dokumentalny

2011-12-06T09:37:00.003+01:00

18 grudnia 2011, godzina 19:00, Gorlice Kino Wiarus

Zdjęcia: czerwiec 2011 r. Były kręcone w w Małastowie, Długim, Pętnej, Nowicy, w Beskidzie Niskim - górach, gdzie Łemkowie żyją od stuleci, ale także w Nowym Sączu i Krakowie.

Muzyka: "Hudacy", "Dosbajka", Julia Doszna, Ołeksandr Dudko, Anżeła Zajcewa, "Trembita".

Reżyseria: Roman Kryk, zdjęcia: Ołeksandr Jarmołenko, montaż: Jurij Panin, dźwięk: Natałka Antonenko.

Produkcja: Dariusz Pyrz, "Sokół" sp. z o.o.

Spośród Ukraińców deportowanych w ramach akcji „Wisła” Łemkowie okazali największą determinację w poszukiwaniu możliwości powrotu w rodzinne strony. Być może przyczyną było to, że nie byli w stanie zaakceptować nizinnego krajobrazu i klimatu w nowym miejscu zamieszkania, a pozostawiona ojcowska ziemia w górach nie pozwalała na adaptację do narzuconych przez władze warunków. Szacuje się, że wrócić udało się jedynie 2-6 tysiącom Łemków z blisko 100 tysięcy przesiedlonych (do Związku Sowieckiego i w ramach akcji „Wisła”).

Film „Dweri Łemkiwszczyny” jest tak naprawdę opowieścią o miłości, przede wszystkim do ziemi przodków. Opowiada o losie dwojga ludzi, Kobiety – wysiedlonej z Małastowa, i Mężczyzny – z nieistniejącej dziś miejscowości Długie. Tej dwójce udało się wrócić. Czy są zadowoleni z tej decyzji? Na początku lat 1960-ych wracali „do siebie”, nieświadomi, że akcja „Wisła” na zawsze odmieniła oblicze ich ojczyzny i nigdy już nie będzie taką, jaką była.

Autorzy próbują pokazać w nim dzień dzisiejszy ludzi, którzy niegdyś, pokonując ogromne bariery natury politycznej i egzystencjonalnej, ponownie znaleźli się na Łemkowszczyźnie. Dla nich to był mały cud, albowiem w ten sposób pokonali nie tylko Wojsko Polskie, które nadzorowało proces przesiedleń, a potem pilnowało, żeby wysiedleńcy spontanicznie nie wracali, ale, tak naprawdę, „pokonali” ówczesny system komunistyczny.

Ci ludzie ze skutkami akcji „Wisła” walczą zresztą do dziś. W ostatnich latach forma tej walki ma najczęściej wymiar sądowy – Łemkowie starają się odzyskać największe materialne bogactwo ojców – lasy, lasy, które są na Łemkowszczyźnie bezlitośnie wycinane.

Innym przykładem jest sprawa referendum dotycząca wprowadzenia dwujęzycznych tablic w Małastowie. Miejscowi Polacy opowiedzą w filmie, dlaczego sprzeciwili się tej inicjatywie Łemków, a ci – dlaczego to było takie ważne.

Niegdyś miłość do stron rodzinnych spowodowała, że część przesiedlonych „pokonała” akcję „Wisła”, dziś to samo uczucie jest przyczyną tego, że co roku setki Łemków z całego świata spotykają się na tradycyjnej „Watrze”. Mówi o tym Patrycja Trzeszczyńska z Uniwersytetu Jagiellońskiego.

W zamyśle autorów film jest przede wszystkim hołdem złożonym na ołtarzu odwiecznego pragnienia człowieka do posiadania własnej ojczyzny, jego sprzeciwu wobec przemocy, dążenia do tego, aby w życiu nie być tułaczem. Uosobieniem takiej postawy są bohaterowie filmu: Pani Antonina Bajus i Pan Dymitr Sabatowicz.

[UA]

Серед українців депортованих в рамках акції „Вісла” лемки проявили чи не найбільше наполегливости у пошуку можливостей повернення в рідну сторону. Либонь причин треба шукати у тому, що вони не змогли сприйняти низинного ландшафту та відмінного клімату на місцях поселення, а залишена в горах батьківська земля не дозволила на пристосування до умов нав’язаних тодішньою комуністичною владою. Вважається, що повернутися пощастило лише від 2-ох до 6-ти тисячам лемків з близько ста тисяч переселених (до Совітського Союзу та в рамках акції „Вісла”).

Фільм „Двері Лемківщини” це, насправді, розповідь про любов, передусім до землі прадідів. Він розповідає про долю двох людей, Жінки – переселеної з Маластова, та Мужчини – з неіснуючого нині села Долге. Їм пощастило повернутися в рідну сторону. Чи вони задоволені таким рішенням? На початку 1960-их вони поверталися „до себе”, позбавлені свідомости, що акція „Вісла” незворотньо змінила лик їхньої батьківщини і вона вже ніколи не буде такою, якою була.

Автори намагаються показати у ньому нинішню буденність людей, які багато років тому, долаючи могутні перепони політичного та еґзистенціонального характеру, заново опинилися на Лемківщині. Для тих людей, це було свого роду диво, оскільки таким чином вони перемогли не лише польську армію, яка наглядала за процесом переселення, а потім стежила, щоб депортовані люди не змогли спонтанно повернутися, проте, насправді, ці люди „перемогли” тодішню комуністичну систему.

А втім, з наслідками акції „Вісла” вони борються й нині. Останніми роками форма цієї боротьби, як правило, має судову складову – лемки намагаються повернути собі найцінніше матеріальне багатство дідів – ліси, ліси, яких на Лемківщині безжалісно вирубують.

Інший приклад, це питання референдуму в основі якого питання про запровадження двомовних таблиць в Маластові. Місцеві поляки розкажуть у фільмі, чому були противні цій ініціятиві лемків, а лемки – чому для них це настільки важливо.

Колись любов до рідної сторони призвела до того, що частина депортованих „перемогла” акцію „Вісла”, сьогодні те саме почуття спричинює, що сотні лемків з усього світу кожного року прибувають на традиційну „Ватру”. Про це розповідає Патриція Тжещинська з Ягайлонського Університету.

За задумом авторів, цей фільм, це передусім вияв пошани відвічному прагненню людини мати свою батьківщину, її спротиву насиллю, її прагенню, щоб в житті не бути безбатченком. Уособленням такої постави є герої фільму: Пані Антоніна Баюс та Пан Дмитро Сабатович.

[ENG]

Amongst the Ukrainians who were deported under ‘Akcja Wisla’ (Operation Vistula) the Lemkos showed the greatest determination to return home. The underlying reasons seems that they could not accept the relatively flat lands and different climate that they had been deported to by the communist regime.

It is estimated that only two to six thousand Lemkos managed to return to their ancestral lands, out of a hundred thousand or so that were deported (under Akcja Wisla and the population transfers to the USSR).

This film is first and foremost about love – about the love for ones homeland. It tells of the story of two people; a lady from Malastiv and a gentleman from the now non-existent village of Dolhe. They were both fortunate enough to return to their homeland. But are they glad with their decision to return? As at the beginning of the 1960’s there were return ‘to themselves’, but they did not appreciate that their land had been changed by Akcja Wisla, from what it had naturally been for generations.

The film’s authors have tried to show everyday life is for the people who overcame colossal obstacles to return to their native Lemkivschyna. For these people, this was a miracle, as they had overcome the Polish army, who had deported them and then monitored them to make sure that they did not easily return. In effect, these people had “overcome” the communist system, by return to their lands.

However, they are battling with the aftermath of Akcja Wisla to this day. These days the battle takes on a more legal form – as the Lemkos are seeking to have their familes possessions returned – primarily the forests, which are being cut down.

Other issues concern language, whether to allow for bi-lingual road signs in the village of Malastiv. Local Poles explain why they were against this and Lemkos explain why this is so important to them.

There was a time when love overcame Akcja Wisla (Operation Vistula), in that some Lemkos managed to return home. A similar kind of love motivates Lemkos from around the world to return to their homeland, by celebrating at the traditional ‘Vatra’ or folk festival. Patricia Tzeshchynska from the Jagiellonian University in Krakow describes this.

The thoughts of the authors in creating this film is, first and foremost, to honour those who have show their love for their land and in stopping at nothing to return to it. The personification of such emotions are Ms. Antonina Bayus and Mr. Dmytro Sabatovych.

Wypalony (2007) - film dokumentalny

2011-11-24T09:14:00.001+01:00

Ten film chodził już za mną od dłuższego czasu, ale nie mogłem jakoś namierzyć tytułu. Tym razem udało się i chciałbym się razem z Wami nim podzielić - szczególnie z tymi, którzy go nie widzieli, a ci, którzy widzieli może sobie go przypomną.

Stanisław Farion jest emerytowanym magistrem archeologii. Ale mało kto domyśliłby się tego, widząc drobnego staruszka, czarnego od węglowego pyłu i sadzy, drepczącego po skrawku ziemi nad wodą, wokół wysokiego pieca, gdzie pan Stanisław i dwaj jego koledzy: Władysław Dyk oraz Kazimierz Błądek od 10 lat zajmują się wypalaniem węgla. Ciężka to praca, nie najlepiej płatna, a już na pewno nie dla dyplomowanego archeologa. A jednak Staś, jak nazywają go koledzy, zrezygnował z wygód i pokus cywilizowanego świata, by odnaleźć się właśnie w tej fizycznej harówce. – Człowiek jest niewolnikiem swojego stanu posiadania – powiada Staś filozoficznie. On jest wolny, bo cały jego dobytek to ukochana psina, a i ją przyjdzie mu stracić.

Na wypalenisku Staś pracuje i mieszka w starym, nieużywanym od lat wagonie. Mimo pozornej degradacji społecznej udało mu się zachować godność i chęć do intelektualnego rozwoju. Czyta książki, także w obcych językach, których zna aż trzy. Co więcej, swoje zamiłowanie do wiedzy przekazał innym. Koledzy z wypału, którzy sami zakończyli edukację na szkołach zawodowych, niczym gąbka chłoną zdobytą przez Stasia wiedzę, budując w ten sposób poczucie własnej wartości. Wprawdzie nie zawsze rozumieją, po co czyta aż tyle i w dodatku po obcemu, czemu akurat poezję, a nie coś bardziej przystępnego, ale szanują go za to i obdarowują w zamian prawdziwą męską przyjaźnią. Staś, dobrotliwy i łagodny, mimo woli sprawił, że już nie są tylko zwykłymi „robolami”. (TVP)

Reżyseria: Anna Więckowska

III Warsztaty Ikonopisów Nowica 2011

2011-09-07T13:25:00.002+02:00

Film - IV Spotkania Teatralne Innowica 2011

2011-08-31T15:08:00.002+02:00

Z przyjemnością chcielibyśmy zaprezentować film zrealizowany przez redakcję Monitora Wołyńskiego podczas IV Spotkań Teatralnych INNOWICA 2011. Mamy nadzieję, że spodoba się Państwu, a uczestnikom tej edycji przypomni ten piękny czas.

ZAPRASZAMY !!!

I Jaśliski Festiwal Filmu Karpackiego

2011-08-30T21:49:00.001+02:00

Zapraszamy !!!

Powitanie lata w Nowicy - Koncert przyjaźni

2011-06-14T12:57:00.008+02:00

Zapraszamy na otwarcie lata 23.06.2011

Koncert zespołu z Węgier - Plum is Fallin - grają reggae/ska z narodową (węgierską) nutą. Dziewięciu muzyków na scenie, dwie sekcje perkusyjne, dwa wokale, trąbka, puzon zmieniający sie z harmonia, syntezator i gitary...

Wystąpią również:

DuoDrumses (Węgry)
Twoja Stara SoudSystem (Polska)
Babuka (Węgry) - instalacje i warsztaty
zespół ADHD z Kielc

Pozdrawiamy
Nowica 9

Trochę informacji na stronie "Poza granice"

Wioha jam session with Jacek Hałas

2011-05-17T12:31:00.000+02:00

realizacja Piotr Pardela

Un paseo con Gombrowicz

2011-05-17T12:29:00.001+02:00

reżyseria Piotr Pardela

Kolędnicy w Nowicy (Węgajty)

2011-05-17T12:01:00.001+02:00

Kolęda in Nowica 2010 mit Teatr Węgajty from emilia hagelganz on Vimeo.

Andrzej Stasiuk - dziki święty

2011-03-22T00:27:00.000+01:00

Niezwykłej sławy prozaik, poeta i dramaturg, Andrzej Stasiuk, znany jest chyba wszystkim krytykom literackim na całym świecie. Człowiek ten urodził się w roku 1960 w samym sercu Warszawy, rozpoczynał od krótkich utworów, zaś dziś stał się jedną z najgłośniejszych postaci literackich, jakie pojawiły się w ostatnich latach. Andrzej Stasiuk jest człowiekiem, który podczas wielu lat swojej pracy, został uhonorowany bardzo liczną ilością nagród. Jedną z najważniejszych była nagroda Fundacji im. Kościelskich, którą otrzymał w roku 1995. źycie prywatne literata nie rozpieszczało go. Był wyrzucany ze szkół, a przez to nigdy żadnej nie ukończył. Z tego też względu pracował w różnorakich zawodach, dlatego został uznany za człowieka niekonwencjonalnego. W latach osiemdziesiątych dwudziestego wieku zaangażował się w ruch pacyfistyczny. W kolejnym okresie swego życia zdezerterował z wojska, za co spędził w więzieniu ponad półtora roku. Ogromny sukces osiągnął w dziedzinie pisarskiej. Współpracował z wieloma pismami, wydaniami literackimi, także z tymi należącymi do polskiego undergroundu. (stasiuk.pl)

Jadąc do Wołowca
Katarzyna Janowska
(Polityka)

Beskidzki osadnik, który jest w nieustannym przestrzennym i intelektualnym ruchu.

Macho fotografujący się z rewolwerem i jednocześnie wrażliwy poeta. Domator, dla którego podróżowanie do zapadłych zakątków Europy stało się sposobem bycia w świecie i w literaturze. Samotnik (klamka w drzwiach do jego pokoju jest tylko z jednej strony) mieszkający szczęśliwie z żoną i córką. Prostaczek i jednocześnie wyrafinowany eseista. Nie ma w Polsce drugiego pisarza, na którego temat krążyłoby tak wiele sprzecznych opinii.

Stasiuk myli tropy, gra wizerunkiem, żongluje gatunkami literackimi.

Ma za sobą okres straceńczy. Wylatywał z kolejnych szkół, hipisował w kwadracie warszawskiej Starówki. Pacyfista, zdezerterował z wojska. Półtora roku odsiedział w więzieniu. Pod koniec lat 80. wyniósł się z Warszawy i zamieszkał w dawnej łemkowskiej wsi Czarne. Jeden z pierwszych osadników, który wyjeżdżał do Stanów (już zresztą wrócił), użyczył mu domu i lamp naftowych. W Beskidach zaczęła krążyć opowieść o wariacie, który mieszka bez prądu, w opustoszałej wsi i hoduje lamy.Do literatury wkroczył na początku lat 90. ostrymi więziennymi opowiadaniami „Mury Hebronu”. Jerzy Pilch nazwał je „epifaniami spod celi”. Wtedy jednak opinia Pilcha nie miała jeszcze mocy błyskawicznego zmieniania debiutantów w uznanych pisarzy, jak to było wiele lat później w przypadku Doroty Masłowskiej. Nawet przyjaciele Stasiuka nie zawsze zdawali sobie sprawę, że mają do czynienia z pisarzem.

(z archiwum ruchu Wolność i Pokój)

Wyglądał raczej na rockmana

Kamil Targosz, malarz, autor okładek do książek Andrzeja Stasiuka i książek publikowanych w wydawnictwie Czarne, prowadzonym przez żonę pisarza: – W lecie minie 20 lat od momentu, kiedy się poznaliśmy. Podczas koncertu, gdzie grałem z Maćkiem Maleńczukiem, poznałem menedżera, który był weterynarzem w Beskidach. Pojechałem go odwiedzić. Któregoś dnia pojawił się u niego chudy, smagły facet w czarnych dżinsach, w podkoszulku i w ciemnych okularach. Miał pseudonim Świnia. Wspominał, że jest pisarzem, ale nie bardzo mu wierzyłem. Wyglądał raczej na rockmana. Bębnił rytmiczne w stół albo w swoje kolana. Zaprzyjaźniliśmy się. Przyjeżdżał do mnie do Krakowa. Moja mama bardzo go polubiła. Kiedyś zapytała, czym się zajmuje Świnia. Powiedziałem, że podobno jest pisarzem. – A jak się nazywa? – Andrzej Stasiuk. I okazało się, że Świnia jest mamy ulubionym autorem w „Tygodniku Powszechnym”.

Piotr Mucharski, wówczas sekretarz „Tygodnika Powszechnego”: – Redakcyjny kolega przez dłuższy czas namawiał mnie, żebym opublikował tekst o cmentarzach łemkowskich napisany przez faceta, który mieszka w Beskidzie Niskim. Opędzałem się od tego, bo byłem przekonany, że jakiś starszy pan coś wysmażył i koniecznie chce to wydrukować. Nawet nazwisko Stasiuk brzmiało jakoś staro. Ale któregoś dnia musiałem szybko coś wrzucić na łamy. Sięgnąłem po cmentarze i szczęka mi opadła. To był tekst pisarza.

Piotr Mucharski wspomina, że zanim poznał Stasiuka osobiście, trafił w telewizji na film o nim. Zobaczył faceta, który stoi na ganku swojego domu i sika: – Nie wiedziałem, co o nim myśleć. Przysłał nam do redakcji swój wiersz o Judaszu. Opublikowaliśmy go. Zacząłem podejrzewać, że Świnia kryje w sobie lirycznego poetę. Dużo później, kiedy się już poznaliśmy, powiedział, że coś jest nieprzetłumaczalne podobnie jak poezja. Mam wrażenie, że poezja jest dla niego najwyższą formą literatury.

Jest prozaikiem, który pisze poezję, albo może poetą piszącym prozę poetycką. „Dukla”, traktat o świetle, jest powieścią poetycką. Podobnie jak „Zima”, którą czyta się jak poemat o zbędnych przedmiotach. Kamil Targosz do maleńkiej „Zimy” zamiast ilustracji namalował obrazy, którymi inkrustował tekst. Przyznaje, że Stasiuk z upływem lat zrobił się wybredny. Kiedyś podobał mu się każdy projekt na okładkę, dziś chce wybierać spośród kilku.

Grymas Marka Hłaski

Na jednym ze zdjęć, powielanych w prasie, Stasiuk stoi z papierosem w kąciku ust, z grymasem charakterystycznym dla Marka Hłaski. Poszła fama, że próbuje upodobnić się do autora „Pięknych dwudziestoletnich”. Kamil Targosz: – Prawda o podobieństwie do Hłaski jest banalna. Błysnął flesz. Stasiuk się skrzywił i powstał grymas á la Hłasko.

Ale Stasiuk lubi prowokacje. Na okładkowym zdjęciu „Tekturowego samolotu” (zbiór esejów) siedzi na ganku, a przed nim na stole leży pistolet.

Jarosław Klejnocki, krytyk literacki: – Na początku swojej kariery był spięty w kontaktach z mediami. Dziś traktuje je pobłażliwie. Ma frajdę z podpuszczania dziennikarzy. Bawi go, że łapią się na rolę, jaką aktualnie odgrywa. Nie lubi pseudointelektualnego gadania. Jeśli ktoś się za bardzo nadyma, to go pędzi.

Kamil Targosz: – Siedzieliśmy kiedyś na ganku przed jego domem. Stasiuk tyłem do drogi. Widziałem wydawcę, który szedł w naszym kierunku. Widać było, że próbuje przeniknąć, w jakim nastroju jest Andrzej. W końcu zawrócił w pół drogi.

Andrzej Stasiuk często mówi o sobie, że jest samotnikiem. Tymczasem nie dość, że mieszka z żoną i córką, to w domu często odwiedzają go przyjaciele, bywają pisarze, którzy publikują książki w wydawnictwie Czarne. Przed laty żartowano, że na drodze do jego domu mijają się ekipy telewizyjne.

Monika Sznajderman, żona: – Andrzej jest wielkim samotnikiem, ale samotnikiem limitowanym. Buduje dla siebie pracownię – łemkowski spichlerz w odległości stu metrów od domu. Chce zachować łączność wzrokową z domem. My nie pozwalamy mu się osuwać w samotniczy odjazd, łączymy go ze światem (także w sensie dosłownym, na przykład odbierając telefony). Ale często powtarza, że najszczęśliwszym okresem w jego życiu były dwa lata spędzone na Czarnym, kiedy mieszkał tylko z psem Murzynem i całymi miesiącami nie widywał ludzi.

Monika i Andrzej

Stasiuk lubi kreować się na prostaczka. Ulica, więzienie, włóczęgi – to były jego uniwersytety. Gdy wydał przewrotną „Autobiografię intelektualną”, krakowski poeta Bronisław Maj dał się nabrać i okrzyknął go Edkiem polskiej literatury. Tzw. środowisko nieufnie przyjmowało jego erudycyjne teksty o kinie Rybczyńskiego, o istocie sztuki, o Bablu czy o Zygmunie Hauptcie. Krążył żart, że pisze za niego żona, antropolog kultury. Wrogowie mówili, że cham wdarł się na salony. Problem tylko w tym, że Stasiuk trzyma się od salonów z daleka. Nie ma w sobie nic z tzw. literata. Obca mu jest próżność. Literaturę traktuje ze śmiertelną powagą.

Jarosław Klejnocki: – Nie ma w nim nic z literata, ale jest w nim siła pisarza, który zna wartość własnych słów.

Piotr Mucharski: – Stasiuk ciągle czymś zaskakuje. W stosunku do córki Tosi jest czułym ojcem. Kiedyś byłem razem z nim na obiedzie z Mirkiem Nahaczem (młody pisarz, który niedawno popełnił samobójstwo, red.). Miałem wrażenie, że Andrzej mu trochę ojcuje. Może widział w nim siebie samego ze straceńczego okresu, z którego jemu udało się wyrwać? Ale zdarzają się zabawne zaskoczenia. Jakiś czas temu Andrzej zamiast schabowego i ziemniaków zamówił sałatki, bo się odchudza. Rzucił palenie i w ogóle postanowił żyć zdrowo.

Media kogoś takiego potrzebują

Krzysztof Varga, pisarz: – Bez napinania się osiągnął bardzo wysoką pozycję. Siedzi w swoim domu w Wołowcu, dzwonią do niego z zamówieniami na teksty z Niemiec, z Włoch. Za granicą funkcjonuje jako autorytet. Ma dystans do tego, co dzieje się w Polsce, jest outsiderem i dzięki temu potrafi przenikliwie oceniać wydarzenia.

Niektórzy próbowali mu przytknąć łatkę lobbysty zaprzedanego niemieckim interesom.

Jarosław Klejnocki: – Śmieję się, że jest najwybitniejszym polskim pisarzem piszącym po niemiecku. Jego książka „Dojczland” pełna jest inteligentnych i zabawnych uszczypliwości pod adresem Niemców. Andrzej nie ogląda się na konwenanse i poprawność polityczną. Nie hamletyzuje, potrafi być twardy w swoich tezach. Trudno się dziwić, że się podoba za granicą. Media kogoś takiego potrzebują.

Eustachy Rylski opowiadał, że kiedyś trafił w Niemczech na spotkanie Stasiuka z czytelnikami. Pisarz znęcał się nad Niemcami niemiłosiernie. Po mistrzowsku potrafi grać polsko-niemieckimi stereotypami. Literackim spełnieniem tej umiejętności jest sztuka „Noc”, napisana na zamówienie teatru w Düsseldorfie. Opowieść o szajce polskich złodziei napadających na sklep niemieckiego jubilera była z sukcesem grana w teatrach w Niemczech i w Polsce.

Piotr Mucharski: – Po obejrzeniu „Nocy” w Starym Teatrze powiedziałem Andrzejowi, że napisał operę. Nie zaprzeczył i przyznał, że chciałby z Mikołajem Trzaską wydać płytę. Kiedyś wspólnie słuchaliśmy jakiejś opery. Andrzej cały czas powtarzał, że czegoś mu brakuje w tym wiecznym pięknie. W pewnym momencie krzyknął, że brak mu perkusji.

Podobno w młodości grał jako perkusista w zespole. On sam uściśla, że koledzy z ulicznej kapeli pozwalali mu wystukiwać rytm na bongosach. Grali folk, rok, gospel, utwory Grzesiuka. Szczytem ich kariery był występ w restauracji Rycerska.

Stasiuk nieustannie podróżuje, zarówno w przestrzeni, jak i po literaturze. Każda kolejna jego książka zaskakuje formą, tematem, stylem. Jeśli brakuje mu jakiegoś gatunku, sam go wymyśla. Tak było z książkami „Jadąc do Babadag” i „Fado”, które są czymś pomiędzy esejem a dziennikiem podróży – formą pojemną, która jest w stanie objąć świat zasysający pisarza.

Krzysztof Varga: – Mam wrażenie, że fabuła coraz mniej interesuje Andrzeja. Przeważa ton eseistyczny. A ja chętnie przeczytałbym teraz jego powieść. Ale może lepiej tego nie mówić głośno, bo Andrzej jest przewrotny i nie lubi odpowiadać na oczekiwania czytelników i krytyków.

Jarosław Klejnocki: – Ostatnie książki Stasiuka to zapis jego fascynacji geografią i przestrzenią. On na sobie wypróbowuje, na ile przetrwała idea Europy Środka. Wbrew koncepcjom z początku wieku Stasiuk uważa, że wspólnota Europy Środka nie jest wspólnotą elit, lecz plebsu. Ujawnia się ona na poziomie powtarzających się na różnych krańcach Europy zachowań, poczucia plemienności. Bałbym się wygłosić sąd, że Stasiuk się powtarza. Za chwilę wyda nową książkę, która, jak go znam, będzie zupełnie różna od dotychczasowych.

150 wschodów i zachodów słońca

Piotr Mucharski: – Jedna rzecz powtarza się we wszystkich jego książkach: opisy wschodów i zachodów słońca. W każdej jest ich kilka, więc w sumie opisywał je już pewnie ze 150 razy. Andrzej mówi, że wschody i zachody są niepowtarzalne i można je opisywać w nieskończoność.

Znajomi podkreślają, że jest świetnym kompanem w podróży. Ma wyjątkowy dar obserwacji. Prowadzi samochód i jednocześnie zauważa rzeczy, na które inni nie zwracają uwagi. Później z tych szczegółów przepuszczonych przez intelektualny filtr rodzą się jego podróżnicze eseje. Przyjaciołom jest gotów pomóc o każdej porze dnia i nocy. Powtarzają się opowieści o tym, jak zimą wyciągał z zasp samochody kolegów, którzy nie dali sobie rady na drodze do Wołowca.

Roman Kurkiewicz, krytyk literacki: – Dobrze jest kolegować się ze Stasiukiem. Bo umie milczeć i pozwala milczeć innym. Bo potrafi naprawić samochód, a kiedyśmy podróżowali po Polsce, to zawsze nam się samochód psuł. Częściej naprawialiśmy kolejne samochody, niż gadaliśmy o lekturach. A poza tym czyta książki w sposób, którego mu niekiedy zazdroszczę, bo sam czytam za dużo. On potrafi zdyscyplinować swój wybór. Jest włóczykijem w najlepszym, również intelektualnym, znaczeniu tego słowa. Jest pustelnikiem posiadającym rodzinę. Zdarzyło nam się ostatnio zrobić miniwyprawę rowerową. Oczywiście rowery się zepsuły. Czyli jest jak zawsze. Stasiuk jest jak góry, w których mieszka. Zawsze na swoim miejscu. Góry, podobnie jak ten ich mieszkaniec, nie są pozerstwem. Ale też góry nie piszą tak jak Stasiuk.

Jarosław Klejnocki: – Jest ciepły w stosunku do ludzi, tolerancyjny, nastawiony na dialog. Świetnie, bez uciekania się do gierek, potrafi rozmawiać zarówno z intelektualistami, jak i z góralami, którzy zasuwają gwarą tak, że trudno ich zrozumieć. Z wielką rewerencją odnosił się do kloszarda, który krążył w okolicach Uniwersytetu i Krakowskiego Przedmieścia.

W opowieściach przyjaciół Stasiuk wypada jak nowy świecki święty z Wołowca.

Monika Sznajderman: – Kiedyś z Kasią Klejnocką miałyśmy pomysł, aby wydać zbiór rozmów z żonami pisarzy zatytułowany „Mam w domu świętego”, ale zabrakło nam determinacji i chyba jasnej koncepcji, czy rozmowy mają być na poważnie, czy z przymrużeniem oka.

Idę, będąc nieco gruby
Dorota Wodecka

- Ale ma pan tu trawę!

- Że niby zapuszczone obejście? Przestało mi się chcieć kosić w tym roku. Bo widzę, że wszyscy faceci na kuli ziemskiej odpalają kosiarki i koszą tę trawę po to, żeby ona była krótka jak w Austrii. W przyszłym roku kupię sobie dwie owce.

Owce w odróżnieniu od kóz nie niszczą krzewów, tylko strzygą trawę. A jesienią po prostu je zjem, bo lubię baraninę. I tak co roku. Mam taką ideę powrotu - będę miał kosiarkę owczą i będę ją zjadał jesienią.

- A z sąsiadami jak pan żyje?

- Mamy wokół 17 hektarów, więc nie mamy sąsiadów. Ale we wsi to za wiejskiego matołka mnie mają. Co to nie sieje i nie zbiera, tylko książki pisze. Niepotrzebne rzeczy robi. Wyzwalam raczej czułość, może politowanie niż jakieś gorsze uczucia. Tak sobie wyobrażam. Nigdy mnie to zresztą nie interesowało specjalnie.

- Jest pan już stąd?

- Nie.

- To skąd?

- Znikąd. Z przeszłości. Ze wszystkich jej składników. Ze wsi, podróży, rodziny, ludzi, kobiet. Nie jestem z miejsca. Tutaj tylko mieszkam, świat zza kuchennego stołu oglądam. Ale nie ukrywam swojej wielkiej, młodzieńczej miłości do tych stron.

- A co znaczy, że jest pan wieśniakiem?

- Myślę poprzez wieś. Widzę poprzez wieś. Przez ten pejzaż. Miasto mi się wydaje w Polsce czymś umownym, wtórnym. Takim parkiem tematycznym pt. "Cywilizacja Europy Zachodniej". Nie mogę się pozbyć tego wrażenia. Z wyjątkiem Przemyśla, gdzie czas roztapia się i miesza ze światłem. Ostatnio wsiadłem w samochód i pojechałem tam. Myślałem o Schulzu. W tym świetle, w złuszczeniu murów, w meandrujących uliczkach jakby żywcem wlała się jego proza i tam zastygła.

- Mówią w okolicy, że do ludzi to pan nie jest.

- Nie jestem fanem spotykania ludzi, nie czuję takiego zobowiązania. Filozofia spotkania nigdy do mnie nie przemawiała.

Czasami przez tygodnie nie spotykam nikogo poza Moniką i Tośką.

Nie na darmo wyprowadziłem się tutaj. To nie jest fiu-bździu, że sobie chciałem pokowboić w Bieszczadach, tylko potrzebowałem samotności, żeby nie być rozpraszanym. Prawdziwa wolność jest samotnością. Bez poglądów, bez niczego.

Pustka. I definiujesz swoją samotność wobec świata, wobec śmierci.

Ja to lubię, tak jak niektórzy spełniają się w nieustannym kontakcie, w życiu w centrum, w rozmowie. Rozumiem ich, ale wolę spotykać myśl drugiego człowieka w jego dziele niż osobiście, że się tak wyrażę. Znam więcej książek niż ludzi i jest mi z tym dobrze.

Ale pani tu o miłości przyjechała rozmawiać. I o kobietach. Ja nie wiem, czy jestem dobrym rozmówcą. Co to za facet?! 20 lat z jedną żoną, nie zdradza, nie pije tyle co kiedyś, nie ucieka z domu.

- Przyznaję, dla niektórych dość niepopularne.

- Na ogół rzeczy popularne są do dupy. Z wyjątkiem samochodów.

- Skąd pan wiedział, że ona jest tą właśnie?

- Tego się nigdy nie wie. To się okazuje. Nigdy się nad tym nie zastanawiałem. Ja mam duży niedowład autorefleksji, ale też nie spędza mi on snu z powiek.

- Samotnik może dać szczęście kobiecie?

- Nie wiem. Jej trzeba pytać.

- Nie wie pan, czy kobieta, z którą pan jest od 20 lat, jest szczęśliwa?!

- No, czasami mówi, że mnie kocha (śmiech). I uśmiecha się do mnie.

- A pan też jej to mówi?

- Nie za często. Nie lubię ostentacji. Uczucia są po to, żeby je przeżywać, a nie gadać o nich.

Ale bardzo dużo rozmawiamy, choć kiedy milkniemy na pół godziny, Monika uważa, że rozmawiamy za mało. Z przerażeniem patrzę na ludzi, którzy żyją razem i nudzą się, i nie rozmawiają ze sobą całymi latami.

My z ulgą wracamy do swego towarzystwa, kiedy się gdzieś wynudzimy. Ani sekundy w życiu nie nudziłem się z Moniką. Jest we mnie ciekawość jej myśli, tego, co powie, ciekawość jej uczuć, jej życia. Jak gdzieś jadę i jej nie ma obok w samochodzie, to się czuję niepełny. Nie mam komu powiedzieć o tym, jak jest, co widzę. Bez niej jestem jak czegoś ćwierć albo pół.

- Wszędzie razem w podróż?

- Zawsze! Pani myśli, że ja bym do Albanii pojechał? Ja?! Po co?! To ona to wymyśliła!

- A pan podjął wyzwanie, by jej zaimponować?

- Prawie wszystko, co robię w życiu, robię ze świadomością, że ona będzie miała z tym kontakt, że będzie musiała się z tym zetknąć. Opanowałem trudną sztukę eseju. Ja, prostaczek z Beskidu Niskiego, napisałem "Tekturowy samolot", stricte intelektualną rzecz, po to, by zaimponować Monice. Pisałem w okresie wyjątkowego ożywienia intelektualnego. Monika pracowała wtedy nad doktoratem z tej swojej antropologii. Mieszkaliśmy w Czarnem, w chałupie bez prądu i całymi dniami, tygodniami mówiliśmy tylko o eseistyce antropologicznej. Nie miała z kim gadać, była skazana na moje partnerstwo intelektualne. I gdzieś na poboczu jej "Błazna, masek i metafor" powstawały moje eseje. Ale takie są przecież kulisy literatury (śmiech). Jak nie pieniądze, to miłość.

- A przecież "forsa to gówno".

- Cofam to "gówno". Forsa to żywioł, nie ma się co oszukiwać. Tylko pięknoduchy mówią, że nie jest ważna, bo nie potrafią jej zarobić albo jej nie mają. Ale jak już mają, to zaczynają mówić, że jest fajna.

- Fajna jest?

- Nigdy nie miałem pomysłu, żeby ją zarabiać. To się stało przy okazji.

Długie lata żyliśmy z Moniką w dość malowniczej nędzy. Przez całe miesiące nie oglądaliśmy gotówki. We wszystkich okolicznych sklepach mieliśmy pozaciągane długi na jedzenie. Raz na miesiąc listonosz przynosił przekaz z "Tygodnika Powszechnego" albo z "Gazety Wyborczej" i wtedy się je spłacało.

To była jednak malownicza nędza, którą romantycznie można wspominać. Nie miała wiele wspólnego z dotkliwością prawdziwej. Może czasami tylko, jak musieliśmy dzieci do szkoły wyprawić albo kiedy nie było na buty, a trzeba było jechać do większego miasta. Bo do Gorlic to się w gumofilcach jechało.

Byliśmy młodzi, mieliśmy mnóstwo zajęć, pisaliśmy książki, i ta nędza była niewygodą, ale też smakiem życia. Nigdy nie przyszedł Monice do głowy pomysł, że mam pójść do pracy i zarabiać pieniądze. Masz pisać - powtarzała. Nasza nędza była ceną wolności. Nie byliśmy w nią uwikłani, osadzeni, bez wyjścia. Nie wstawaliśmy, myśląc, że jesteśmy nędzarzami, i nie kładliśmy się spać z taką myślą. Ta bieda nie była też tak dotkliwa, bo świat nie atakował nas bogactwem i pokusą materialną.

- Teraz ta dotkliwość jest większa?

- Tak, bo teraz część nie ma tej kasy, a kiedyś wszyscy nie mieli. Ale dziś w jej braku najbardziej boli, że nie można mieć tego całego gówna, którego ludzie tak naprawdę nie potrzebują. Że nie mogą mieć tej przysłowiowej plazmy.

W tym kraju nikt z głodu nie umiera, w jakichś Biedronkach żarcie jest tanie i tak naprawdę cierpienie nędzy czy biedy jest skłamane. Nie mówię o skrajnych przypadkach bezrobotnych, niezaradnych, wyrzuconych na margines, ale o powszechnym jej odczuwaniu.

- Pan ma na zbytki?

- Przyznam, że z tą kasą jest kłopot. W kulturalnych rozmowach nie istnieje. Nawet ja się na tym łapię, że jak dupek się czuję, pytając, ile mi zapłacą za przyjazd na jakąś literacką imprezę. No ale to mi mija powoli.

Ja nie wiem, ile, gdzie i co mamy ani gdzie i ile zarabiam. Monika zajmuje się finansami. Nie mam nawyku myślenia o tym.

Nigdy nie myślałem, a teraz jest na to za późno. Gdyby mi zabrakło kasy, to pewnie byłbym poirytowany, zacząłbym kombinować.

Na pewno jest lepiej, niż było. Mogę sobie do Stambułu pojechać samochodem. Ale poza podróżami na nic sobie nie pozwalam. I poza postawieniem szałasu ze starej chałupy, w którym pracuję. Mam też fioła na punkcie samochodów. Na szczęście w granicach rozsądku, chociaż czasami mnie ponosi.

- Co takiego jest w prowadzeniu auta?

- Doświadczenie dotykalności fizycznej przestrzeni. Wrażenie, że można ją przechytrzyć, wyprzedzić.

- A prędkość?

- Nie demonizujmy. Czasami jest fajnie szybko pojechać, ale w Polsce nie ma ani gdzie, ani nie ma partnerów do prędkości, bo wszyscy jeżdżą agresywnie. Ja chciałbym, żeby nikogo nie było na szosie poza mną. Prowadzenie auta daje głęboki kontakt z przestrzenią, to jest, że tak powiem, erotyczne doznanie obcowania z pejzażem.

Co innego jest spacerować po górach, a co innego pokonywać 300 km i widzieć jego zmienność. Jedziesz przez Nizinę Tracką i nagle Stambuł wyrasta jak z podziemi. Jak z tysiąca i jednej nocy. To daje samochód! To jedna z niewielu męskich rzeczy na tym świecie. Przyjemnie żyć w schyłku męskich wartości. Czas mężczyzn się kończy.

- Smutno zabrzmiało.

- A dlaczego ma się nie skończyć? Z jakiego to powodu? Fajnie jest patrzeć, jak kobiety zajmują niezajmowane do tej pory rejony męskości. Mnie to ciekawi i bawi, bo jest to czasami śmieszne. Niech pani tak nie patrzy, nie bądźmy tacy poważni.

Śmieszna jest kobieta w roli męskiej i mężczyzna w roli kobiecej. Z tą kobiecością jest teraz tak, że ona nie potrzebuje radykalnie odmiennych zachowań, ale próbuje udoskonalać albo modyfikować te męskie. Przyswajając je, odbierając je mężczyznom. Ograniczanie męskiej płci bardzo mnie ciekawi. A jeśli już coś mnie martwi naprawdę, to schyłek silnika benzynowego oraz wysokoprężnego (śmiech).

- Gromadzi pan zużyte przedmioty?

- Gromadzę. Otaczam się śmieciami. Nigdy nie chciałem zbierać jakichś rzeczy wartościowych, tylko duperele. Mam 20 martwych myszek komputerowych i kilkanaście starych telefonów komórkowych. I całe mnóstwo biletów z różnych podróży. I pieniądze, z 40 kg bilonu z Europy Środkowo-Wschodniej. Może jestem śmieciarzem. Lubię mieć śmieci zamiast ludzi (śmiech).

- No i jeszcze ciuchy z lumpeksów.

- Kupuję, bo są tanie. Kupujesz z dziesięć koszul, pierzesz raz na dwa tygodnie i możesz codziennie latem w białej koszuli chodzić. "Taksim" jest o handlowaniu używanymi rzeczami. To opowieść o przemianach cywilizacyjnych, o tym, że w tej jednorazowości niektóre rzeczy trwają dłużej. Komuś się jeszcze przydadzą. I po nas jeszcze można te szmaty używane wysłać do Afryki i tam też jeszcze są do noszenia. Szmateksy to wyłom w kulturze jednorazowej, gdzie trzeba użyć i wyrzucić.

Wzrusza mnie, kiedy kobiety biedne, ubogie mogą sobie kupić ciuch francuski. Patrzą pod światło, przymierzają, dotykają innego świata. Jak się kupuje skórę, to czuć jeszcze zapach perfum. Ubrania są wyprane, a w skórze część tej innej rzeczywistości przywędrowuje. Chciałem bohaterom dać jakieś zajęcie właściwe tej okolicy. A w Gorlicach, jak na całej prowincji, takich lumpeksów jest mnóstwo. W każdym mieście ze wszystkich rodzajów handlu najwięcej jest lumpeksów.

- Ale w galeriach handlowych też by pan bohaterów znalazł.

- Rzeczywiście, oglądanie tych, którzy w tych galeriach żyją, jest niesamowite. Świat zawarty w blichtrze, w błyskotliwości, w zrobionym z dykty naśladownictwie luksusu. A na twarzach fajna wiejskość, chłopskość. I ręce spracowane. To spotkanie dwóch epok. Postmodernizmu i społeczeństwa przedprzemysłowego.

A te dziewczyny Twarze mają takie plebejskie. I się przebierają w to wszystko. I patrzą na to, dotykają...

Ale chłopaki są najfajniejsze. Piętnasto-, szesnastoletnie z tymi biednymi, bladymi twarzami, z odstającymi uszami tak są na ciuchy napaleni! Już nie na samochody, tylko na ciuchy! I przymierzają jakąś fajansiarską bluzę, na którą człowiek by w życiu nie spojrzał, i okręcają się jak dziewczyny na wybiegu. To jest niesamowite. Pożądanie gówniażerii, takiego gówna, przedmiotów, no szmat. Facet nie może pożądać ubrania na miłość Pana Boga! Facet może pożądać kobiety i samochodu. I nie kosmetyków!

- Ma pachnieć męskim potem?

- No powinien się kurwa mać myć, ale bez przesady. Są tacy, co mają 40 buteleczek na każdą godzinę dnia! No ludzie! Facet powinien się niszczyć, powinien się zużywać, ale to jest odbicie głębszego zjawiska, czyli obsesji nieśmiertelności. A facet akurat powinien być śmiertelny. Podejmować wyzwanie! Dlatego te Bałkany są takie pociągające, bo tam jeszcze nie jest wszystko na głowie postawione. Świat przypomina dawny świat, który był, jaki był, ale była w nim większa godność.

- Ten dawny świat aż nadto pana otacza. W okolicy same cmentarze.

- Tylko w najbliższej okolicy z dziesięć ich będzie. Nie tylko łemkowskie, na pustkowiach, w dolinach, które kiedyś były wsiami.

Jeszcze wojenne, austro-węgierskie z pierwszej wojny światowej, w sąsiedztwie cywilnych prawosławnych czy unickich.

Najbardziej lubię wojskowe. W końcu jestem chłopcem. Samochody i wojsko. Rzeź i szyk. Lubię sobie wyobrażać, jak było.

Życie tych chłopaków mnie trochę ominęło. Na Bałkanach patrzę na ruiny. Tam krew jeszcze nie wyschła do końca. Nie ma się co oszukiwać. Jestem reprezentantem swojego gatunku płciowego.

A tutaj jeszcze te nazwiska: Antoni Nemec, Gottlieb Kyselka, Sandor Szasl, Petro Santoni, Tadeusz Michalski, Batto Delazer, Karel Swoboda, Alojz Nahaczek Unia Europejska.

Wszystkich staram się w okolicach Zaduszek odwiedzać. Zapalam lampki i odczytuję nazwiska. To taki mój prywatny obrządek, cicha msza i pogański zwyczaj palenia ognia zmarłym na początku listopada.

- Jest pan strażnikiem ich pamięci?

- Nie chciałbym popaść w patos. Ale kiedy wymawiam ich imiona, to sprawiam, że nie umierają na zawsze. Tylko to mogę zrobić. Głośno wypowiedzieć dźwięki na zawsze powiązane z czyimś życiem.

- A ile kosztuje miejsce na cmentarzu w Wołowcu?

- Za darmo mnie pochowają! Chodzimy z Moniką. Oglądamy. Jest takie piękne miejsce koło cerkwi, z szerokim widokiem, pod starymi drzewami. Tam chcę leżeć, w Wołowcu. Tam mi się bardziej podoba niż na wszystkich innych, które są w okolicy.

Chyba można sobie wybrać cmentarz?

- Nie przygnębia pana wpisana w pejzaż nieobecność?

- Nie. Wiedziałem, dokąd się sprowadzam. Ale, wie pani, nieobecność, pustka to jest szansa dla potencjalności. To trzeba nieustannie wypełniać wyobraźnią, myślą, własną obecnością. Literacko to jest niezłe miejsce. Poza tym pani zdaje się nie dostrzegać niezwykle intensywnej obecności natury, krajobrazu. To jest tak samo ważne jak ludzka obecność. Tutaj wszystko mam w odpowiednich dla siebie proporcjach. Obecność, nieobecność i pejzaż.

- Pan ma dość mówienia o podróżach.

- Bo i też tak wiele ich nie było! "Jadąc do Babadag", która jest książką drogi, pisałem przez dziesięć lat. To, że o tym ględzę, że umiem zrobić z tego książkę, nie znaczy, że tak dużo podróżuję. To są po prostu wakacje z Moniką.

- Spotkał pan na nich jakieś wyjątkowe kobiety?

- Mówiłem, nie szukam ludzi. Ani mężczyzn, ani kobiet. Ale pamiętam fascynujące spotkanie. W Albanii. Tamtejsze kobiety wyglądają bardzo wschodnio. Makijaż, biżuteria, obcasy, suknie. I nagle ona: jak wyzwolona kobieta Zachodu. Krótko ostrzyżona, w spodniach, w kamizelce z wieloma kieszeniami. To było niesamowite w kraju, gdzie kobieta jest kobietą z całym takim zamierzchłym sztafażem. Ona była zaprzysiężoną dziewicą, co pozwoliło jej być głową rodziny, żyć bez facetów i mieć prawo do wendety.

- Była ładna?

- W kobiecy sposób nie, ale była bardzo interesująca. Miała taką albańską, wysmaganą, surową twarz.

- A jakie kobiety są ładne?

- Kobiece. Duże. Nie znoszę chudych bab. Przecież cielesność nas w nich pociąga, ciepło, dotyk, a jak tu przytulić się do szkieletu?! Przepraszam, że tak mówię, ale współczesna kultura hodowli takich samych egzemplarzy to coś strasznego.

Kobieta ma pierdolca, bo parę kilogramów więcej waży! To jest morderstwo na człowieku! Ludzie! Obsesja zdrowia i chudości!

W Hamburgu poszedłem po południu na spacer do parku i myślałem, że mnie kurwa stratują. Nie było ani jednego spacerującego! Wszyscy w tych strojach, wszyscy chudzi jak kościotrupy i myślę: gdzie ja jestem!? Atak szkieletorów! A ja chciałem się przejść niespiesznie, wypiwszy piwo, będąc nieco grubym. Czułem się dyskryminowany. Poszedłem stamtąd.

Dlaczego pani się śmieje?

- Bo pan się naprawdę denerwuje.

- Bo to nie jest anegdota. To nieznośne uczucie, kiedy biegnie na ciebie tłum obsesjonatów, że będą nieśmiertelni! Że śmierć zabiegają. Ohydne. Gatunek ludzki całkiem stracił godność. Z własną śmiercią sobie nie potrafi poradzić. Zabiegać ją chce.

Koniec człowieczeństwa! Ta cywilizacja zdrowia oraz nieśmiertelności jest cywilizacją śmierci. Bo nie potrafi podjąć wyzwania, nie potrafi podjąć tego ludzkiego wysiłku i spotkać się z prawdziwym przeznaczeniem. Zabiegamy się. A potem botoks sobie wstrzykniemy, kupimy nerkę od rozstrzelanego Chińczyka i wszczepimy. Nie ma heroizmu, nie ma ludzkiego losu, wszystko jest skłamane. Brniemy w totalne zafałszowanie.

Cała kultura współczesna, popkultura też jest falsyfikowana, zbudowana na wartościach nieistniejących. Nie ma pomagać w egzystencji, nie ma nas określać, tylko jest wampiryczną instytucją, która wysysa z nas energię, by sama mogła zarabiać, powielać się, regenerować. Żeby istniała jako zombi.

Nie znoszę nieautentyczności. I udawactwa, zwłaszcza kogoś mądrzejszego. To w dzisiejszych czasach staroświeckie podejście, bo udajemy bez przerwy. Ale stoi za nim niechęć do współczesności, która jest cywilizacją podróbek. I do kłamstwa, którego tyle jest w języku, w mowie, które nie jest lingwistycznym kłamstwem, tylko kłamstwem istnienia.

Są zjawiska kompletnie skłamane, co do których mam pewność, że mogłoby ich nie być i światu by się nic nie stało.

- Kim pan pogardza?

- Ludźmi głupimi i pewnymi siebie, bo czasami nie ma na nich innego sposobu niż pogarda. Zwłaszcza na głupich, pewnych siebie i posiadających coś w rodzaju władzy. Politykami najczęściej zdarza mi się gardzić. Nie potrafię się oprzeć temu niechrześcijańskiemu uczuciu, wiem, że jest paskudne i brzydkie. Przepraszam. Poprawię się. Od pół roku nie kupuję gazet, więc problem umrze wkrótce śmiercią naturalną. W realu raczej nie spotykam podobnych okazów.

- Co jest w życiu ważne?

- Szczegóły. Detale. Prostota. Ta uczuć, krajobrazu, czynności. Spokój.

No i żeby ze stosunkowo niskim poziomem żalu odchodzić. Wiadomo, że zawsze będziemy odchodzili niepogodzeni, ale chciałbym powiedzieć: no, okejos, Panie Boże, w miarę było. Chodźmy.

Ważne jest, żeby wykorzystać, co się dostało, nie przepieprzyć tego. Nic więcej nie dostaniemy. A w ogóle, o co pani mnie pyta?! Ja muszę rynny kupić! Tata mnie odwiedził i muszę z nim pojechać na Słowację! Chcę mu pokazać Spiski Hrad, największe ruiny w tej części Europy.

- A co ważniejsze? Rozum czy intuicja?

- Intuicja. Jest ważniejsza niż racjonalizm, namysł, rozsądek. Od tego to Monika jest. Chociaż też ma wyostrzoną intuicję, ale znacznie lepiej myśli ode mnie. Pogodziłem się z tym i cała rodzina też, że jak idzie o myślenie, o dyskurs to do Moniki z tym.

Intuicja jest dla mnie ważniejsza w pisaniu i w życiu. Nie zacznę działać racjonalnie, w jakimś kartezjańskim rozumieniu. Mam niedowład prawej półkuli związanej z racjonalnym myśleniem. Gubię się po prostu, jestem bezradny. W tym względzie również nasze małżeństwo jest dosyć udane.

- Bez względu na niedowład te pana dziewczyny podziwiają pana.

- Wyobraża sobie pani faceta bez podziwu kobiet?! On z nimi przebywa po to, by go podziwiały, co one robią świadomie, z rozmysłem i wyrachowaniem (śmiech). Mam nadzieję, że mnie podziwiają. Ale ja też mam permanentny podziw do ich obecności.

Czasami serce mnie boli, że Tośka już się oddala. Za jakiś czas będzie przez ramię zerkała, jak się starzeję i gdzieś znikam.

- Boi się pan o nią?

- Pewnie, że się boję, ale nie mogę ochronić jej ani przed bólem, ani przed smutkiem.

Chciałbym, by nie spotkało jej czyjeś wyrafinowane, świadome okrucieństwo, bo może go nie rozpoznać. I żeby była szczęśliwa, i żyła mocno.

Boję się, ale mówię sobie: tak ma być. Trzeba ją w to życie wyekspediować i gdzieś z daleka czuwać. Musi stwardnieć, nabrać siły. Kiedy Tośka prowadzi samochód, Monika napomina ją, by jechała wolniej. Ja odwrotnie: jest długa prosta, jedziesz! Ach, zresztą Tośka ma waleczne serce

- Co to znaczy żyć mocno?

- Doświadczyć całego swojego potencjału: duchowego, intelektualnego, uczuciowego. I spotkać kogoś, kto to jeszcze potrafi uwolnić. I nie przegapić.

- Pamięta pan, jak się urodziła?

- Pamiętam. Monika była w szpitalu, a ja trochę świętowałem awansem i gdy wróciłem, sąsiad mi powiedział. Nie było wtedy rozbudowanej sieci telekomunikacyjnej.

Czułem i grozę, i szczęście, i dramat. Czy to już koniec wakacji? Już nie będzie tak, jak było kiedyś? A potem świat zmienił się radykalnie. Zrobił się i ciaśniejszy, bo nie było w nim już takiej swobody dzikiej, a jednocześnie większy. Bo patrzyłem, a przynajmniej próbowałem patrzeć na ten świat oczami dziecka.

- Pan się wzrusza.

- Przypominam sobie to wszystko. To małe zwierzątko, pełzające, które niemal nie wiadomo czym było przez pierwszy miesiąc.

Facet nie jest matką, nie nosił tego, nie przyzwyczaił się, musi się nauczyć.

- A kiedy już się pan nauczył, to ona się oddala. Wzruszający tekst pan o tym w "Fado" napisał.

- Może jej się kiedyś spodoba? Dla ojca córka to jest szczęście. Podejrzewam, że chłopak zawsze będzie chłopakiem, zawsze będzie facetem, a córka kwitnie, zmienia się. Chłopak to tylko chłopak, a córka poza wszystkim jest jeszcze piękna. Ale nie będę więcej o tym mówił, bo pewnie przeczyta.

- Ma pan w sobie ojcowską zaborczość?

- Bardzo się przed tym pilnowałem. Nie lubię, gdy ktoś wchodzi nieproszony w moje życie, więc starałem się tego nie robić komuś bliskiemu. Po prostu.

- Zabieraliście ją w podróże?

- Gdy była mniejsza, to się oczywiście nudziła z nami, jak ten pakunek wrzucony na tył auta. Ciągle pytała: Kiedy dojedziemy?

Potem miała swoje intensywne życie, ale ostatnio napomyka, że by z nami pojechała. Może na Ukrainę? Otwarta sprawa. A ona ma tyle spraw, tylu przyjaciół, z którymi gdzieś coś trzeba, że starzy są na dalszym planie. Była ostatnio z kumplem w Rumunii i po tygodniu wróciła zrumunizowana. Byłem właściwie szczęśliwy, kiedy powiedziała z zachwytem: Tata, jaki kraj!

- Dlatego, że czuje jak pan?

- Tak. Rumunia to wspaniały kraj. Jego powierzchnia, skóra, jego postać są przecudownie ukształtowane. To bajka pejzażowo-geograficzna. Poza tym jest hiperpopierdolona w zagubieniu między barbarią a zakorzenionym mitem rzymskości.

Jak się tam wjeżdża, widać takie przemieszanie materii, takie wysokie z niskim się miesza, przekleństwo ze świętością, czarny industrial z taką przyrodą, że łeb urywa. To jest cudowny kraj do medytacji o narodach z niewyraźną tożsamością. Cieszę się, że moja córka załapuje się na to. Że ma podobną wrażliwość. Fajnie, że czuje podobnie.

Była pani w Rumunii?

- Jako dziecko. Pamiętam pola kukurydzy i smak mocnej czarnej kawy.

- To proszę brać furę i jechać. Cztery godziny stąd i Rumunia. Czemu nie?

- Tak po prostu, nagle?

- A, co? Przez Serbię na przykład.

Born in Warsaw in 1960, a writer, poet, and a literary critic.

Stasiuk has had one of the most spectacular careers of recent years. He is the winner of many prizes (including the 1995 Kościelski Prize), he was expelled from school and worked at various jobs. He has an unusual biography: he was engaged in the pacifist movement in the early 1980s, deserted the army, and spent a year and a half in prison. He contributed to "underground" magazines. With little tolerance for literary salons and officialdom, he moved from Warsaw to a house in the province, from which he mails his texts to the most popular and prestigious newspapers and magazines, including "Gazeta Wyborcza" and Tygodnik Powszechny.

***

Mikołaj Trzaska & Andrzej Stasiuk - Istrianna

He says that the beginnings of his writing came at a very pleasant time. Nobody applied any pressure on him, nobody wanted anything from him. Today, he does not even remember whether he associated literature at that time with money or with reality. It probably did not enter his head that he could busy himself with anything other than writing and living.

Listen, write, cross out

He is regarded as one of the most important Polish writers of the middle generation. His books have been translated into many languages, including English, German, French, Hungarian, Dutch, Czech, Spanish, Russian, Swedish, Ukrainian and Italian.

Stasiuk's plays are successfully performed in Germany. His "Opowieści galicyjskie" ["Galician tales"] was screened by Dariusz Jabłoński under the title "Wino truskawkowe" ["Strawberry wine"] (2008) and was very well received by the critics.

He once said that his literary manifesto was "Write, cross out, think, look, listen, write and cross out, cross out, cross out..." He thinks that literature is a continuous defeat.

"Every book is a defeat, because it cannot describe or name the world as we would wish. That is why you begin the next one and the next." ("Every book is a defeat", "Rzeczpospolita", 3 April 2003)

He is not particularly concerned about whether, as a writer, he has someone to speak to. As he states, he speaks to himself. He tells himself stories which he has not found anywhere else. He writes books which he himself would like to read. Except he doesn't read them because they bore him or because he no longer likes them. He discovers with surprise, however, that there can be found people who read them, as it were, on behalf of the author.

He made his debut with "Mury Hebronu" ["The walls of Hebron"], written in strong prose in which he described his prison experiences. For deserting from the army, he ended up in the military prison in Płoty, then in the penal establishment in Stargard Szczeciński. For refusing to undertake work, he spent a month in solitary confinement.

An obsession with things and events

When he found himself outside, a friend at whose house he had hidden after his desertion told him to write everything down.

The book was ready in three weeks. It was published soon after 1989. Jerzy Pilch wrote an enthusiastic review in "bruLion" periodical. Stasiuk already knew by then that he wanted to become a writer. Looking for solitude and peace, he went south to Beskid Niski mountain region. In the village of Czarne, his friend had a Lemko cottage dating back to 1937. The budding prose-writer decided to settle there. In "Zima" ["Winter"], published in 2001, he wrote:

"I have an obsession with things, events, worthless details, rhymes, I like to know what things are called and that is why I prefer poor neighbourhoods to rich ones, because in them things have real value and it is very likely that people might love them just a bit simply because they don't have anything else. They don't adore them but love them, and they don't even know about it."

In Beskid, Stasiuk earned his living as the caretaker of an Orthodox church. He showed tourists around and replaced the windows blown out by the wind. In the end, conservators dismantled the church and transferred it to the open-air museum in Nowy Sącz. He wrote about all of this in "Opowieści galicyjskie". In Czarne he worked on "Biały kruk" ["The white raven"], a story about a group of friends who couldn't make sense of their lives and escaped to Beskid in search of perhaps their last adventure. He also spent several nights writing his excellent memoirs, full of self-irony, which he entitled "Jak zostałem pisarzem. Próba autobiografii intelektualnej" ["How I became a writer. An attempt at an intellectual autobiography"]. This book was not greeted enthusiastically by everyone. In one of his feature articles, Bronisław Maj [poet and literary critic] called Stasiuk "the Edek of Polish literature" [Edek: a character from Sławomir Mrożek's "Tango"]. Paweł Dunin-Wąsowicz in turn wrote,

"Stasiuk demolishes his own myth about a cool life history. Army, desertion, own goal, prison? - how predictable. But - the less interesting the things he describes, the more I chortled when I was reading this book. Stasiuk the banalist!"

To travel means to live

In Czarne, the author completed "Dukla", which he considers to be his best work next to the novel "Dziewięć" ["Nine"], which is devoted to Warsaw. "Dziewięć" is a tale about a minor businessman embroiled in a gangster story and Stasiuk's American publisher described it as "an existential criminal novel". An excellent review of the book appeared in the prestigious books supplement to "The New York Times Books Review". Some Polish reviewers, however, stated that "Dziewięć" testified to the author's creative crisis.

"My God," replied the author. "If I were to listen to everyone's voice, I would never have written half of what I wrote and I would have written the other half terribly. In fact, none of these voices interest me much. 'Dziewięć' is my best book and I hope everybody has such a crisis in which I am supposed to be wallowing." ("Warszawa jest literacko wygodna" ["Warsaw is literarily comfortable"], "City Magazine", March 2000)

(fot. Kamil Gubała)

He always loved to travel. In his younger days, he would hitch-hike from one end of Poland to the other. He would thumb down a lorry, jump into the back and observe the landscapes from beneath the tarpaulin. After moving to Beskid, the destination for his journeys was at first Dukla, a small town in the Krosno poviat with a palace and park complex, a church, a Bernardine monastery and the ruins of a synagogue. Later, Stasiuk starting travelling around Slovakia, crossing the border at the crossing point in Konieczna nearby.

He checked how his mind was working in various conditions. After his first journey south, he thought that he would like to return there. And he did return, whenever the opportunity arose.

"In Paris or Venice there is no longer any room for legends, for dragons or griffins, I am not able to think up anything interesting on the subject of those places. It grieves me but I do not feel any melancholy or human loss in a German town - I can only feel those things in a Transylvanian town, because there the feelings are clearer and more beautiful." ("Ja, kundel" ["I, a mongrel"], "Rzeczpospolita", 4 August 2007)

He regards travelling as an experiment conducted on himself and also as a pleasure. He repeats after Andersen that "to travel means to live. In any case, doubly, triply, many times over".

Once it was believed that time spent in church was not time from real life because people do not age by that much time. This belief still exists in the countryside, which is why you see so many old women in churches who are trying to put off their time of dying by remaining in a holy place. Stasiuk suspects that perhaps the lay response to this is travelling, where the laws of everyday life cease to function. A traveller is not fully an inhabitant, a citizen, a member of a community. Perhaps he is not even fully a human being.

All the mornings in the world

Despite everything, the author regards himself as a home bird and emphasises that three weeks away from home is for him a dreadful effort. Together with his wife, Monika Sznajderman, and daughter Antonina, he now lives in Wołowiec, where he managed to acquire eighteen hectares of meadowland for a bargain price. Part of the materials needed to build the house were paid for from the money from the Kościelski Prize, which he received in 1995. The walls of his studio are adorned with maps - from the time of the Habsburg monarchy and later, including a German atlas from the time of the Second World War. He collects Central European coins, bar bills, tickets for Hungarian ferries. From the time that everybody started taking photographs, only such trifles preserve memory.

From his travels to Ukraine, Romania and Hungary, i.e. the part of Europe which many regard as "worse", there evolved the book which, in 2005, won the prestigious Nike award - a travel account entitled "Jadąc do Babadag" ["Going to Babadag"].

Stasiuk begins his description of reality from trifles: banknotes, cigarettes. He thinks that you have to start from what affects people the most, from experiences that have accompanied them all through their lives. Fragments of the book had appeared in the press earlier. The literarily excellent account of the morning in Tokaj was published in "Plus Minus", the weekend supplement to "Rzeczpospolita".

"I awoke early in the morning and went out onto the balcony. The red roofs had darkened from the night-time rain. The cobblestones on the street had a light sheen and were steaming. In the whole town there was total silence. You could even hear the raindrops falling from leaf to leaf in the garden. Only the storks were making a noise. One after another they flew in from above the Cisa and landed on their chimneys. I counted about five nests. They were clattering and the echo resounded. They then preened their feathers and returned to the river, somewhere among the old poplars. Tokaj lay motionless and shone like fish-scales. I stood in this supernatural silence, smoked my cigarette and thought that this is what all the mornings in the world should look like: we wake in total silence, in a deserted foreign town where time has stood still and everything around looks like just a further part of sleep. Before the gates of the pastel houses, disturbed by the wind, hung the wrought-iron signs 'Zimmer frei... Zimmer frei... Zimmer frei...'. In the east, the violet eyelid of the clouds rose ponderously, let in a few beams and fell again. It was so beautiful that I wondered if I hadn't died by some chance." ("Plus Minus", 5 August 2000)

You will not find any equally nostalgic words in "Dojczland", the prose work published in 2007. Well, perhaps apart from the opening of the book in which the author describes the suburbs of Frankfurt am Main: "enormous, threatening and beautiful like a Babylonian allegory". Stasiuk writes about a country to which he travels as a literary gastarbeiter. During his author's evenings, he feels like a Gypsy musician who makes the time more pleasant for the locals at the station then takes his earnings and disappears. Stasiuk composes the image of contemporary Germany from memories, remarks, remembered images. Here, mockery is mixed with serious reflection. The author writes about a place which to a Pole brings a fairy tale to mind but also about a place where family memories full of terror are revived.

Chicken thieves versus forest arsonists

Apart from prose and poetry (the volume "Wiersze miłosne i nie" ["Verses (non-) amorous"] from 1994), he has also written four plays. In 1998, he published "Dwie sztuki (telewizyjne) o śmierci" ["Two (television) plays about death"]. Real renown only came, however, with "Noc, czyli słowiańsko-germańska tragifarsa medyczna" ["Night, or A Slavonic-German medical tragic farce"] from 2005, in which he mocked the stereotypes weighing down mutual relations. At the beginning, a chorus of old women from the country tells a story about boys who take a heavy car and drive it into a shop through the display window.

Stasiuk's protagonist steals valuables in Germany and smuggles them across the border. In the end, luck turns its back on him.

The robbed jeweller pulls out a gun and shoots the thief dead. The author recalls a story from the time of the war that he heard in childhood about Russian chicken thieves and German murderers, who, "in order to go into a forest, had first of all to burn it down".

The second play about our relations with Germany is "Ciemny las" ["The dark forest"]. This time, Stasiuk mocked economic tourism and our cheap dreams. He also presented a vision of the extermination of the "better" Europe. With the eyes of his imagination he saw the Germans living to be a hundred and ten years old. This longevity was guaranteed by the livers and the pancreases bought from the Chinese and coming from unknown sources. In these conditions, septuagenarians with the mentality of teenagers with great glee devote themselves to games on consoles and they consume metre-long lines of cocaine, which is apparently no longer harmful. The Europeans from the rich world led carefree lives because all the unpleasant work was done by volunteers from the East. They flew in with cheap airlines. On board the planes, they behaved as if on a suburban train. The Slavs working on felling the titular dark forest could not wait to take the places of the last elderly Germans. They even knew who would take their places at work: in the forest clearings: the Chinese had already been spotted.

The author also provokes us in "Czekając na Turka" ["Waiting for a Turk"], a play written to mark the twentieth anniversary of the fall of Communism in Poland and in the countries of the former Eastern bloc. Here, he alludes to Samuel Beckett's "Waiting for Godot" and to Sławomir Mrożek's "Tango". He presents the history of people who do not want progress and for this reason feel excluded. The action takes place in a forest through which the state boundary ran. At night, the locals used to smuggle in goods from Czechoslovakia. Now, the Chorus of Former Smugglers, and the former Border Guard, Edek, are left with just memories.

The buildings of the old guard-house are now looked after by a frightened security guard, Patryk, who is being paid by the new owner of the land, a Turk whom nobody knows. Edek and the Smugglers await his coming with trepidation while Patryk and Marika, a Slovakian shopkeeper and the local beauty, with hope for change.

Stasiuk derides political correctness. He reminds us that the revolution that has taken place over the last years has not made everyone happy. The people disenchanted with a Europe without frontiers are represented by Edek. He shouts his complaints about the world to Patryk, "And where is it said that changes have to be for the better? Maybe someone doesn't want any changes? Can someone not want them? I'm asking you, young man, you who are so much in favour of freedom?"

Together with his wife, Stasiuk runs a literary publishing house called Czarne ["Black"], specialising in contemporary Polish and Central European prose. They have published books by, among others, Jurij Andruchowycz, Adam Bodor, Martin Pollack, Paweł Smoleński, Mariusz Szczygieł and Jachym Topol. With Andruchowycz, Stasiuk wrote a book entitled "Moja Europa. Dwa eseje o Europie zwanej Środkową" ["My Europe. Two essays on the place called Central Europe"]. He has also become a literary protagonist. In the volume of poetry entitled "Piosenki dla martwego kota" ["Songs for a dead cat"] (translated by Bohdan Zadura), Andruchowycz included the poem "More than a cult". He wrote there:

Stasiuk sees everything.
The organ of his love - is visual memory.
The organ of his breath - is a packet of cigarettes.
The organ of his writing - is a dilapidated typewriter.
Because it is dilapidated, he writes by hand.
So, "on the spot", from himself, from me, from you.
So he is one of us, although, maybe, the best.
His writing is authentic, this is called character.
From something like that, you get to know a writer or a serial killer.
So, you will never catch him cheating.

Author: Bartosz Marzec, June 2009
English translation © Tadeusz Z. Wolański

(culture.pl)

IV Spotkania Teatralne INNOWICA 2011 - program

2011-03-11T09:52:00.003+01:00

IV Spotkania Teatralne INNOWICA 2011
Program wydarzeń artystycznych w dniach 30 kwietnia - 2 maja 2011 r.

30 kwietnia

17.30 – Scena Plastyczna KUL Leszka Mądzika „Bruzda” (cerkiew)
19.00 - Mariana Sadowska (Lwów, Ukraina/Germany) / Eugene Chadbourne (USA) – letnia scena muzyczna
23.30 - 13.00 – wernisaż fotografii Piotra Waisa (Dom Ali)

1 maja

11.00 – otwarcie (Sarepta)
11.30 – Klinika Lalek – „Księga gór” i parada - Sarepta / Nowica 9
15.00 – Kinior & Makaruk / Nowica 9 – letnia scena muzyczna
17.00 – Teatr Scena-Studium Galicjana „Farsa miłości” I spektakl (Lwów, Ukraina) – szkoła
18.00 - Teatr Scena-Studium Galicjana „Farsa miłości” II spektakl (Lwów, Ukraina) – szkoła
19.30 – Stowarzyszenie Teatralne CHOREA „Antygona”- Sarepta
21.00 – Tatosh Banda (Lwów, Ukraina) – letnia scena muzyczna

2 maja

09.00 – warsztaty chustowe dla małych i dużych Oli Smulskiej (miejsce do uzgodnienia)
13.00 – Teatr Lalkowy Gałązen „Nieczekaj Lecilaty” - plener
16.00 – Kobiecy Ośrodek Teatralny „Karmik” I spektakl – szkoła
17.30 – Kobiecy Ośrodek Teatralny „Karmik” II spektakl – szkoła
20.00 – Teatr Biuro Podróży „Carmen Funebre” - Sarepta
22.00 – Chłopcy Kontra Basia / Upraiders - letnia scena muzyczna

Spotkaniom towarzyszą:

wystawa obrazów - Waldemar Kuczma (ASP Wrocław) – kaplica Zaśnięcia NMP
wystawa grafiki - Magdalena Kuczma (Wrocław) – Nowica 21
projekcje aktywne – Cinemanual
fireshow – Teatr Ognia Los Fuegos & SAO
pokaz tradycyjnego toczenia łyżek – Piotr Michniak – Nowica 14

Organizatorzy zastrzegają sobie prawo do wprowadzenia zmian w programie.

Informujemy, że nie pośredniczymy w wynajmie kwater na terenie Beskidu Niskiego oraz nie zapewniamy widzom dojazdu i wyżywienia w czasie Spotkań.

Piotr Bussold Koordynator projektu INNOWICA

Słownik Polsko-Łemkowski i Śpiewnik Łemkowski

2011-02-09T22:11:00.003+01:00

Po kliknięciu w obrazki rozpocznie się pobieranie (pliki w formacie PDF)

PS. Podziękowania dla Regi za udostępnienie.

Pejzaż - Nowica

2010-12-03T15:23:00.001+01:00

Mariana Sadovska

2010-09-13T16:11:00.000+02:00

"Czasami muzyk posiada wrodzone pragnienie komunikowania się w taki sposób, że jego wiadomość naturalnie staje się uniwersalną: nie ma znaczenia czy śpiewa soul, bel canto czy też folk. Tak właśnie jest w przypadku ukraińskiej piosenkarki Mariany Sadowskiej" (Ben Ratliff, The New York Times)

Mariana Sadovska urodziła się we Lwowie. Jest jedną z najwybitniejszych współczesnych wokalistek. Pracuje zarówno w całej Europie jak i Stanach Zjednoczonych. Jej praca w muzyce i teatrze zawsze była inspirowana miejscową kulturą i dźwiękami z całego świata. Organizując etno - muzyczne wyprawy, uzbierała ogromną ilość tradycyjnych pieśni, historii i rytuałów, które przekształca w nowoczesne dźwięki dla obecnego pokolenia.

Łącząc opowiadanie historii ze śpiewem, jej występy są teatralną ekspresją jej wewnętrznych pragnień łączących przeszłość z teraźniejszością poprzez muzykę. Na jej płytach i warsztatach zawsze próbuje znaleźć drogę łączącą przepaść pomiędzy starodawnymi, tradycyjnymi dźwiękami ze współczesnymi -wprowadza obecne pokolenie w przeszłość tak jak łączy stare pokolenie ze współczesnością. Odkryła, że jej pragnienie nie jest tylko jej własną tęsknotą, ale dzieli je z innymi artystami oraz widownią na całym świecie. Jej starania doprowadziły do tego, że otrzymuje zaproszenia od różnych artystów, grup teatralnych oraz uniwersytetów z całego świata, wszystkich szukających sposobu do zbliżenia między pokoleniami.

Rozpoczęła swoją pracę w 1991 roku z Teatrem Lesia Kurbasa(Lwów, Ukraina), z Festiwalem Anatolii Vassilieva w St. Petersburgu i Moskwie. Została wybrana do projektu "Słowiański Pielgrzym", prowadzonego przez Jerzego Grotowskiego w Pontederze we Włoszech. W tym samym roku została zaproszona do współpracy z Teatrem Gardzienice, gdzie pracowała przez 10 lat. Podczas jej pobytu w Gardzienicach, rozpoczęła badania miejscowej muzyki i kultury, prowadząc własne wyprawy na Ukrainie, w Irlandii, Egipcie, na Kubie i w Brazylii. Od tego czasu organizowała wiele wymian kulturalnych pomiędzy współczesnymi artystami z Europy i Stanów Zjednoczonych oraz z rodzimymi wokalistami z Ukrainy.

W 2001 roku przeprowadziła się do Nowego Jorku otrzymując stypendium z Earth Foundation gdzie pracowała jako dyrektor muzyczny z La Mama ETC.

Podczas jej pobytu w Nowym Jorku rozpoczęła solowe występy równocześnie współpracując ze słynnymi artystami, takimi jak Michael Alpert, Anthony Coleman, Frank London, Victoria Hanna i Sanda. W 2002 roku Globar Village wydał jej pierwszą solową płytę "Songs I learned in Ukraine". Od tego czasu jest zapraszana każdego roku na solowe koncerty, warsztaty oraz do
współpracy teatralnej, występując w takich szacownych miejscach w Nowym Jorku jak: Joe's Pub, BAM, Macor, Galapagos i Exit Art Galery.

Prowadzi warsztaty dotyczące technik jakich się nauczyła i rozwinęła podczas swoich podróży. Prowadzi warsztaty na całym świecie: w Centrum Grotowskiego (Polska), Giving Voice Festiwal (Wielka Brytania), International Workshop Festval (Izrael), The Royal Shakespeare Company (Londyn) oraz na wielu uniwersytetach w Stanach Zjednoczonych (Harvard, Swarthmore, Buffalo, NY University oraz Santa Barbara). W 2004 roku prowadziła warsztaty na
uniwersytecie w Kabulu (Afganistan). (niusy.pl)

Mariana Sadovska has worked all her life in both music and theatre. Born in 1972 in the city of Lviv in Western Ukraine, she was trained from an early age as a classical pianist at Lviv’s Ludkewytch National Music School, where she graduated with honors. In her late teens, she joined Lviv’s Les Kurbas Theatre, one of Ukraine’s leading theater companies, known for its intensively physical performance style coupled with rich vocal work. From 1991 to 2001 Sadovska worked as a principal actor, composer, and music director with the Gardzienice Centre for Theatre Practices in Poland directed by Vladimierz Staniewski. Gardzienice has received worldwide acclaim for its virtuoso “anthropological-experimental” performances rooted in rugged fieldwork in isolated rural areas of the world. Like Les Kurbas’, Gardzienice’s work is a thrilling combination of physical theater coupled with ecstatic vocal ensemble work. Gardzienice's productions are the result of "expeditions" to places where traditional culture is still preserved today. With Gardzienice, Ms. Sadovska traveled throughout Eastern and Western Europe as well as to Brazil, Egypt, Japan, and the United States, appearing in the company’s productions of The Life of Protopope Awwakum, Carmina Burana and most recently Metamorfozy, which she co-created with composer Maciej Rychly using relics of ancient Greek music. In 1998, for her role in Metamorfozy she won the “Best Actress Award” given by the Polish Theatre Union. As the musical director of the Gardzienice Theatre, Ms. Sadovska has conducted numerous workshops at colleges, universities and arts centers around the world, including one with the Royal Shakespeare Company in Stratford, UK.

Since 1999, Sadovska has appeared as a collaborating artist in three Yara Arts Group festivals at La Mama Experimental Theater in New York. She first worked with Yara's director, Virlana Tkacz, on an international project in Ukraine in 1991, titled In the Light. As Yara’s Artist-in-Residence in the 2001-2002 season, she created the music for Song Tree (2000), Obo: Our Shamanism (2001), and Kupala (2001/2002), and also performed lead roles in these pieces. In New York, Ms. Sadovska also conducted special workshops on Ukrainian traditional Calling Songs, Winter Songs, Spring Songs and Late Spring Songs and gave solo performances at the Golden Festival and the Balkan Cabaret. In 2002, Kupala was remounted in Kiev, Ukraine, with a cast of Ukrainian and American actors. In conjunction with this performance Sadovska, in collaboration with Tkacz, organized the Veczornytci artist gatherings with indigenous singers in the Ukrainian villages Kriaczkivka and Svarytcevytchi.

In 2003, Sadovska created the music for the production of Bogoslaw Schaeffer’s "Qwartet for four actors" directed by Andre Erlen at Forum Freies Theater in Dusseldorf. Concurrent projects touring internationally included Callings and In the Beginning There Was a Song, both duo performances with the Israeli experimental vocalist Victoria Hanna. Callings and In the Beginning There Was a Song were presented to critical acclaim at Lviv’s Golden Line Festival, and subsequently toured Israel, Poland, and the USA. In 2003-2004 Sadovska co-created the multi-media performance piece Shadows of Forgotten Ancestors with Poland’s Quartet Jorgi and the Berlin-based film-maker Hiroko Tanahashi. Shadows of Forgotten Ancestors toured the US in February, March, and April 2004.

In 2004, Sadovska composed the music for the theatre performance Sklavy, directed by William Docolomanski at the Svandovo Theatre of Prague. Her score, based on Ukrainian immigration songs, was nominated for the Alfred-Radok Award in Prague in 2005.

In the spring 2005 Sadovska was the recipient of a coveted guest artist fellowship at Princeton University’s (New Jersey, USA) Artist’s Atelier program, curated by Nobel Prize winning-writer and Princeton professor Toni Morrison. During her Princeton residency, Sadovska collaborated with New York theater directors Lars Jan and Roger Babb and created music for the mixed media production of Midsummernight.

In August 2005, Mariana Sadovska and Lars Jan were sponsored by US embassy, Goethe Institute and Aga Khan Trust for Culture to lead workshops at Kabul University and the Kabul National Theatre, and conduct ethnographic expeditions in the villages of Northern Afghanistan.

Also in 2005, she collaborated with the American women’s vocal ensemble KITKA and stage director Ellen Sebastian Chang to co-create and premiere the futuristic folk opera The Rusalka Cycle: Songs Between the Worlds. The project, supported by major grants from the National Endowment for the Arts, the Rockefeller MAP Fund, the Creative Work Fund, and the Trust for Mutual Understanding, took its inspiration from Ukrainian folklore surrounding the liminal female spirits known as Rusalki. Sadovska began this project with a major Ukrainian ethnographic expedition with Kitka and Chang, which encompassed collaborative creative workshops and artist exchange meetings with acclaimed Ukrainian and Polish theater and folk music artists including Natalka Polovynka and the Majsternia Pisni Ensemble, The Les Kurbas’ Theatre Troupe, Choreographer Joanna Wichowska, Ensemble Drevo, Nina Matvienko, as well as rural field work in the Polissia region to witness the unique rituals Vodinnian Kusta and Rusalian Easter. Plans are underway to remount The Rusalka Cycle in San Francisco, Albuquerque, Chicago, and New York City in 2008.

In December 2005, Sadovska performed her new multi-media piece Without Ground at Symphony Space in New York City in collaboration with acclaimed New York musicians Anthony Coleman, Doug Wieselman, and Roberto Rodriguez, with original video work by Lars Jan. In early 2006 she conducted series of Ukrainian polyphonic singing workshops at the Svandovo theatre in Prague and at the Pan theatre in Paris.

For the past fourteen years, Mariana Sadovska has traveled to villages in the Poltava, Polissia, Hutsul, and Lemko regions of Ukraine to collect folk songs and rituals. In each village she has cultivated deep relationships with elder culture-bearers whose lives, songs, and stories have inspired much of her recent work. In 1993 she initiated and co-organized the Hidden Territories project, a large expedition to Ukraine with an international group of artists, musicians and researchers, and co-produced a documentary film about the legendary Carpathian folk musician Mogur. In 2001, Sadovska co-organized the second annual Festival "Ukraine-Poland-Europe" at the Gardzienice Centre for Theatre Practices for which she brought village singers together with artists working on the cutting edge of contemporary performance practice.

Altmaster (Poland) recorded Mariana Sadovska’s vocal work for Gardzienice’s Metamorfozy in 2000. In June 2001, Global Village Music USA released Songs I Learned in Ukraine, a CD of Sadovska’s modern interpretations of favorite songs gathered from her Ukrainian village expeditions. Later that year, in collaboration with Radio Lublin (Poland), Yara Arts Group (USA), UNESCO, and other international sponsors, she produced Song Tree, a collection of polyphonic folk songs sung by village elders from Polissia and Poltava. In 2005 Evoe performing artists produced a second solo album Borderland featuring pianist Anthony Coleman, trumpeter Frank London, and clarinetist Doug Wieselman, percussionist Roberto Juan Rodgriguez, and bassist Brad Jones. Borderland recently won the prestigious Northern-Westfalia award, for “Best New World Music Album”. Diaphonica Records (USA) will release music from The Rusalka Cycle: Songs Between the Worlds in November 2006, and a CD of music from the play Sklavy is also currently in production.

Mariana Sadovska believes in music as a “living dialogue” between the performer and the listener. She comments:

“I do not sing found in books. Each song I sing was given to me by a specific woman. I heard the story of the song, learned the way it should be sung, and understood that a song can be the map which leads you to your life.”

Creating her own innovative compositions and arrangements in dialogue with ancient traditions, Mariana Sadovska approaches each piece with a fresh and uniquely personal vision. In a 2001 review of her solo show Enchantment Songs, New York Times music critic Ben Ratliff commented:

“Sometimes a musician has such an inborn desire to communicate that her message naturally becomes universal: it doesn’t matter whether she is singing soul or bel canto or folk. Such was the case with the Ukrainian singer Mariana Sadovska.… The responsibilities, protocol, and tradition of whatever style she is working in just vanish; she replaces them with pure vitality.” (rockpaperscissors.biz)

Ewa Szczawińska - fragmenty

2010-09-02T22:53:00.011+02:00

***
Dziwnie się toczą życia koleje,
nieprostą los chadza drogą
Bo jedni mogą, choćby chcieli
A inni - choć chcą - nie mogą ...

PARABAROKOWA MINIATURA
z motywem wanitatywnym w tle

Gdyby Kostucha miała swą kosę
z kija bambusowego
Ach, może lżejsze byłoby
przejście
z życia do Życia Wiecznego.
Gdyby Kostucha siekała kosą
z bambusowego kija
To nawet milsze byłoby
ścięcie
I mniej bolałaby szyja.

W KÓŁKO O KRZYŻYKU
fragmenty

Wolę się witać znakiem kółka
niż żegnać znakiem krzyża.
Kółko to z masłem dla mnie bułka,
Krzyż nastrój mi obniża.

Przyjaciół mając kilku na krzyż,
więc kółko niezbyt liczne
Uważaj, byś się z którymś nie wdał
w spory teologiczne.

By gest niebaczny nie stał się
przyczyną poróżnienia.
Lecz cóż poradzić, ze znakiem krzyża
Mam przykre skojarzenia ...

O ileż milczy kształt ma koło
niż krzyża forma ostra !
- Koło zapobiec zdoła dołom,
krzyże zaś sieją postrach.

Krzyżem odczynia się egzorcyzmy,
na krzyż się jabłka kroi,
na krzyż się skarży ktoś, gdy kręgosłup
w lędźwiowej części boli ...

Lecz symbol ten wśród ludzi może
owocem być niezgody.
W pozie klasycznej, czy odwrócony
podobne niesie szkody:

- Przez spór o krzyż koledze rzec
że pies mu mordę lizał
to bez wątpienia szpetna rzecz,
brzydsza niż pająk krzyżak ...

(...)

I nawet pewien przykry fakt
zasmucić mnie nie zdoła,
że kilka osób widząc mnie
na czołach kreśli koła ...

Niech mi wybaczy dobry Bóg
(Czy kogoś tym poniżam ?)
że wolę kółka miękki łuk
od prostych kątów krzyża ...

EKUMENICZNE SZALEŃSTWO
fragmenty

Kiedy siedziałem pod kwiatem lotosu
i odbierałem sygnały z Kosmosu,
myśl mnie dopadła, z początku dość mętna
lecz powracała, jak mantra, natrętna.

Gdyby mój Guru nie wpędził mnie w doły,
może bym posłał swe dzieci do szkoły ...

Lecz edukacja w Zachodnim wydaniu
zbyt mało skupia się na oddychaniu.
Za mało miejsca w szkolnym programie
poświęconego jest pranajamie.

Poważna luka to w edukacji
- transcendentalnej brak medytacji
Pranę kosmiczną chłonąc czakrami
Po cóż zaprzątać umysł śmieciami.

Żmudne wkuwanie tabliczki mnożenia
Może karmiczne nieść obciążenia.
Tabele i daty i wzory, odmiany
Nie pomagają osiągnąć Nirwany.

Szkolna edukacja tyle dała dziecku,
że zamiast w lotosie, siada po turecku.

TASIEMIEC NIEUZBROJONY
czyli głos w sprawie integracji niepełnosprawnych

Jestem tasiemcem nieuzbrojonym.
Jakże bezbronne są moje człony ...

Gdy moich zbrojnych krewniaków armie
bój srogi wiodą, wstydem się karmię
wciąż bardziej głodny tego widoku.
Zazdrość mnie zżera, bo patrzę z boku.

Mych uzbrojonych rzesze kuzynów
los powołuje do wielkich czynów
I twierdze jelit szturmują śmiało.
Mnie takiej szansy życie nie dało ...

Nieuzbrojonym jestem tasiemcem.
Nie mieć oręża - to być odmieńcem.

Kiedy mych braci zbrojne zastępy
widzę walczące, ból czuję tępy.
Zasłynąć w bojach cienia szans nie ma
Nieuzbrojony od urodzenia ....

W ferworze walki kiedy się wiją
I kiedy wroga bijąc, zabiją,
Gdy laur zwycięstwa wieńczy ich skronie
I gdy we własnej giną obronie,
Gdy morzem trupów znaczą swą drogę ...
- Ja tylko patrzeć z zazdrością mogę ...

Jestem tasiemcem nieuzbrojonym.
Piętnem inności jam naznaczony,
I tylko glista ludzka zrozumie,
Jak źle bezbronnym w walczącym tłumie.

Jestem tasiemcem nieuzbrojonym,
lecz mnie podobnych żyją miliony.
Czas się z istnieniem naszym oswoić -
I NAM dać oręż lub ICH rozbroić !

TRĄD JEST TRENDY

1. - "Trąd jest trendy" - mówi Andy
Bardzo trendy jest mieć trąd.
Modniej złapać trąd niż mendy
Lecz zarazę przylec skąd ?

Skąd chorobę tę przemodną
przywlec można na sza grunt ?
Z tropikalnych Afro-bagien
chcę mieć trądu choćby funt !

Czy kalkuccy misjonarze
spod Teresy Matki znaku
sprawią to, że się zarażę
od tamtejszych rzesz żebraków ?

2. Cechą Bractwa Kostropatych
izolacja jest społeczna
Jakże więc dosięgnie nas tu
Ta zaraza niebezpieczna ?

Z malarycznej okolicy
gdzie tse-tse nie siada mucha
przywleczemy do stolicy
pod eskortę eunucha
skryte w garbach wielbłądów
modne tak zarazki trądu !
Żaden nas nie skaże sąd,
bardzo trendy wszak jest trąd !

3. Gdy trąd szpeci i kaleczy
przyjemniejszej nie ma rzeczy
Na spotkaniach w modnych klubach
fragment ciała sobie zdłubać
wrzeszcząc przy tym w każdy kąt,
że przyczyną właśnie trąd !

Trąd trza nosić z elegancją
W tym sezonie jest na topie.
Nosiciela trądu godność
Słynie w całej Europie.
(Choć to moda trochę retro ...
- Była jedna Trędowata
jej zarazy czar się spotkał
z aprobatą Ordynata.)

Przywilejem awangardy
zawsze było IŚĆ POD PRĄD
Prym zaś w prądach mody wiedzie
afrykańska nówka - trąd.

EVIVA L'ARTE ?
pasażerom "Bateau ivre"

Prawdziwa dzisiejsza Bohema
raz bywa, raz znowu jej nie ma,
bo chemia ją trzyma przy życiu,
odżywa przy win wspólnym piciu.

Wśród "Ach"-ów swych lotnych i "Och"-ów
połyka codziennie garść prochów,
a w imię efektu placebo
po prochach na ziemi ma Niebo.

Gdy Muzy się leczą z waporów,
przybywa nieślubnych bachorów.
By w zgodzie z obecną modą
należy planować śmierć młodo.

- Chcąc zostać Artystą współcześnie,
wystarczy więc.... umrzeć przedwcześnie !

Ewa Szczawińska - Histeria przez misteria (ŁośGraf, 2010)

André Mergenthaler - Music Fur Einen Engel (1993)

2010-07-03T13:45:00.001+02:00

Muzyk i kompozytor, grający na wiolonczeli oraz na saksofonie. Ukończył Uniwersytet Muzyczny w Kolonii, uczęszczał do konserwatoriów muzycznych w Metz i w Paryżu. Jest autorem ścieżek dźwiękowych do wielu filmów m.in. Nosferatu (wspólnie z Art Zoyd). Rain Joris Ivens czy Why Get Married The Day of The And Of The World Henry Clevena. W jego twórczości przeplatają się inspiracje muzyką klasyczną, jazzem, bluesem. a także muzyką eksperymentalną i elektroniczną. W 2010 roku muzyk wystąpił z recitalem w zabytkowej cerkwii św. Paraskewy w Nowicy podczas III Spotkań Teatralnych Innowica.

“Deceptively simple, captivating elegant structures of simple chords that are emotionally evocative, beautifully haunting and powerful…”

Former member of the progressive bands Universe Zero and Art Zoyd that launched the Rock in Opposition movement and spawned the music genre in the late seventies, Mergenthaler continues to be hugely in demand performing regularly with his trademark sound of electric amplified cello. His solo show is mesmerizing, creating a rich layered tapestry of sound through loops and effects that are emotionally evocative and powerful.

Studying in Metz and Paris, Mergenthaler gained experience in classical music as a member of the European Youth Orchestra. Then he spent four years in Cologne Germany studying the cello.

For 8 years he was member of the French group Art Zoyd, the progressive rock band that mixes free jazz, progressive rock and avant-garde electronica, touring throughout The East and West Europe and the US. After returning to his homeland he increasingly performed as a soloist with his cello. In 1993 he released his debut solo album Musik Für Einen Engel to critical acclaim. (wpbooking.com)

The stuff found somewhere in web space.

link

III Spotkania Teatralne Innowica - Po imprezie

2010-06-08T14:55:00.002+02:00

Tego roku wiosna zawitała późno. W Beskidzie dopiero zaczęły zielenić się drzewa. Jadąc do Nowicy czułem, że jest coraz bliżej. Na pogórzu Ciężkowickim słały się żółte dywany mniszka i rzepaku - na zboczach gór - wśród lasów - można było dostrzec biel kwitnących dzikich drzew owocowych. Wspaniały kontrast. I taki sam kontrast zagościł podczas III edycji Spotkań Teatralnych Innowica 2010. Panuje powszechny stereotyp, że młodość zwykle buntuje się - burząc i wypierając świat wartości starszych, ale podczas Spotkań w Nowicy stało się inaczej. Spotykając się na gruncie sztuki, artyści wszystkich tradycji znaleźli uniwersalny język dialogu, międzypokoleniowej wymiany myśli i idei. Starsi i młodsi, bliscy i dalecy, znajomi i nieznajomi, miejscowi i przyjezdni - wszyscy stali się w tych dniach Rodziną. Mieszkańcami jednego Nieba.

Zaprosiliśmy artystów związanych z Nowicą od lat - dla których była źródłem inspiracji - ale też i młodych, dla których może stać się takim miejscem. "Starszym" chcieliśmy przypomnieć ich korzenie, a młodszym zaproponować "zakorzenienie". I chyba udało się......

(fot. Tomasz Sikorski)

"Wspaniałe spotkanie z Bieńkowskim, Tarnowskimi, z Michałem Żakiem, z paroma miejscowymi menelami i jeszcze paroma twarzowcami. Ja bym się zastanawiał nad jakąś myślą, ideą, która skupiałaby teatr - temat, wspólna technika, poszukiwania, etc - bo on był jakoś mało widoczny i rozrzucony od sasa do lasa (choć może to być również zaletą)" (Adam Walny)

Spotkania otworzył "Dziadek" Walnego Teatru - Adama Walnego i Przyjaciół. Spektakl adresowany do młodych otworzył też oczy rodzicom. Niczym niezwykłym były ich ciche komentarze - tłumaczące pociechom zawiłości i paradoksy Historii. Może nie wszystko od razu zrozumieją - może wiele w nich pozostanie do odkrycia - jak "stuletnia" żyletka dziadka.

Gdy nagle ....... oknem ...... wyskoczył Kusy Janek..... i zawisł u sufitu jurty Hałasów. Tak rozpoczęła się muzyczna opowieść Kai i Janusza Prusinowskich (Mama i Tata), Piotra Piszczatowskiego (Janek) i Michała Żaka (Starszy Brat) - czyli Teatrzyku Słuchaj Uchem. Zgromadzona licznie dziatwa weszła we wspaniałą interakcję i żal było gdy opowieść dobiegała do końca - miała jednak swój ciąg dalszy poza jurtą przechodząc w mini-korowód.

"Nasz syn pisał wypracowanko na angielski o długim łykiendzie - i serdecznie opisał Nowicę.

Bardzo nam tam było dobrze -tak jakby nawet rajsko- serdecznie, pięknie i z osobami świetnymi.
Może latem uda się dojechać gdzieś w okolice .

Jeszcze raz dzięki i gratulacje pomysłu i realizacji dla Was wszystkich". (Kaja i Janek)

"... bajeczny czas i bajka z dzieciakami wszystkimi bajkowa. Dobrze nam było choć krótko i błotniście. Staś poznał się z miejscowymi kałużami, a Gabryś ze strumykami. Pięknie." (Kaja Prusinowska)

(fot. Filip Bojko)

"Byliśmy zachwyceni wszelkimi zdarzeniami, które przyszły do nas w tamtej przestrzeni: przyjacielskim wieczorze z Teatrem Walnym, nocnym najazdem artystów, sprawdzaniem pianina, sympatycznym porankiem w Sarepcie. Nie wspomnę też o udziale w przedstawieniu Braci Tarnowskich, takim naszym osobistym drugim ślubie. Dla mnie to także piękne spotkanie z przyjaciółmi. Spontanicznie spotkał się tam stary skład grupy Lautari (Filipczuk , Hałas i ja), do tego wielu innych ważnych gdzieś na mojej drodze artystycznej ludzi. Zażyliśmy ponadto przyrody, następny dzień spędziliśmy na wędrówkach po bezdrożach Łemkowszczyzny, mieliśmy okazję popracować dla innych, nagromadziliśmy więc samych dobrych wrażeń." (Michał Żak)

Tymczasem na miejsce dotarł profesor Andrzej Bieńkowski, który z żoną Małgosią zainstalowali przy drodze wystawę fotografii terenowych ze swoich podróży (Muzyka Odnaleziona). Andrzej, autor m.in książek "Ostatni wiejscy muzykanci", "Sprzedana muzyka" oraz filmów dokumentalnych ("1000 kilometrów muzyki. Warszawa-Kijów") - jest charyzmatycznym "opowiadaczem", którego relacji nie można nie słuchać z zaciekawieniem.

(fot. Muzyka Odnaleziona)

"Miałem osobisty interes na festiwalu w Nowicy ! Teraz już mogę to powiedzieć, bo pracowałem nad jego realizacją ponad 10 lat. Bo albo ktoś miał w rodzinie wesele ,a to wypadek a to żniwa i tak nam schodziło. To rekonstrukcja teatru weselnego Tarnowskich. Dla mnie było to wydarzenie dużej wagi. Jak powiedział Janusz Prusinowski - po raz pierwszy w 21 wieku pokazano taki teatr, o którym już wszyscy zapomnieli i nawet o nim nie wspominają historycy teatru ! Rozmawiałem potem z Tarnowskimi, to też znakomita kapela starzy wyjadacze weselni. Byli zakłopotani tym, że po raz pierwszy grali nie na weselu na wsi ale dla widzów w Nowicy, nie bardzo wiedzieli czy publiczność była zadowolona. Z ulgą przyjęli moje zapewnienia ze było super. Dla mnie dużą satysfakcją jest to ze moglem ich spektakle Dziad Amerykański i Fryzjer sfilmować w dużej mierze dzięki Nowicy". (Andrzej Bieńkowski)

Taka właśnie opowieść rozpoczęła się kiedy z Radomskiego do Sarepty zjechała Kapela Braci Tarnowskich - barwna, prawdziwa i żywa. Nie ma znaczenia, że całe zdarzenie miało miejsce na Łemkowszczyźnie. W tradycji ludowej - moim zdaniem - bariery regionalne nie istnieją. Wszyscy zgromadzeni wczuli się w brzmienie Kapeli. Tarnowscy zaprezentowali unikalny Teatr Weselny. "Dziad amerykański" na długo pozostanie w pamięci.

(fot. Muzyka Odnaleziona)

Wieczorem przenieśliśmy się na dół wsi. Dom Muzyków, przywitał nas, rockowym akcentem - Nowica 9. Po koncercie - "Formuły ekstazy" - przedstawienie Teatru im. Lesia Kurbasa (Lwów) na podstawie tekstów Ihora Antonycza, ukraińskiego poety urodzonego w Nowicy. Po raz pierwszy grane w plenerze zaskoczyło plastycznością. Niezapomniane wizje - na dachu, w wannie - obrazy....

(fot. Wacław Bugno)

"Jesteśmy bardzo szczęśliwi, że braliśmy udział w III Spotkaniach Teatralnych w Nowicy! Dzięki temu mieliśmy okazję gościć w ojczyźnie Bohdana Ihora Antonycza i zaprezentować tam nasz spektakl według jego poezji. To bardzo ważny Poeta dla naszego zespołu, dla naszego miasta, dla ukraińskiej kultury w ogóle. Dlatego pobyt w Nowicy było dla nas wydarzeniem szczególnym. Zobaczyliśmy, że w miejscu gdzie urodził się Antonycz dzieją się bardzo fajne rzeczy, które robią bardzo fajni ludzie ! Jesteśmy pod wrażeniem nie tylko tego miejsca, ale i ludzi, bardzo ciepłej atmosfery, jaką tworzą to miejsce i ludzie!" (Zespół Lwowskiego Teatru im. Kurbasa)

Wieczór zakończył inny zagraniczny gość - lwowski Burdon. Muzyka nawiązująca do tradycji Karpat i innych regionów porwała wszystkich do żywiołowego tańca. I zapadła noc ....

(fot. Tomasz Sikorski)

Niedziela. Święty dzień rozpoczęła msza, po zakończeniu której wystąpiła Kapela Brodów z Węgajt. Wszyscy zgromadzeni na tym wydarzeniu zostali po prostu "uświęceni" pieśniami Maryjnymi w wykonaniu muzyków.

"Dla mnie Nowica to coś więcej niż miejsce - mam z nią związane i najpiękniejsze i najsmutniejsze przeżycia i trochę się tam czuję jakbym przeszedł do drugiego pokoju. Ludzie, którzy tam mieszkają, Bolek i Tatiana to osoby bliskie mojemu sercu, więc jak mam się czuć odwiedzając przyjaciół po latach? Cudownie !!! Potok płynie ten sam, w sercach to samo ... A festiwal ? Spotkałem się tam z Hałasami po wielu latach mieszkając w jednym pokoju jak dawniej, graliśmy jak dawniej nie mogąc się rozstać i przestać grać , a mieliśmy na to 10 lat i trzeba było Nowicy .... Rozmowy "istotne", pomysły na zaś i osoby które wybrały życie na Prawdę ....Wszystkiego do pięknego" (Witek Broda)

"... błoto było super, jedzenie też super i się skończyło, a klimat w Nowicy jakby z końca XX wieku .... niesamowite ..." (Ania Broda)

Gorącymi oklaskami zostały też przyjęte utwory grupy Jaźna i nagle przyszła ulewa. Ściana deszczu zdawała się nie mieć końca. Błagania zostały wysłuchane i deszcz ustał - trochę jednak popsuł szyki w programie, ale większość wydarzeń odbyła się zgodnie z planem.

"Serdeczne podziękowania za zaproszenie Jaźnej na Spotkania. Mam nadzieję, że wykonawcy występujący po nas nie mieli nam za złe ściągnięcia deszczyku, ale też chcieliśmy dać coś więcej niż tylko wrażenia słuchowe:-) To, co nie powinno ulec zmianie na przyszłość to obsługa techniczna (i tu ukłon i podziękowania dla Leszka Mroczkowskiego za dźwięk i zimną krew (aczkolwiek notorycznie podgrzewaną). To co pozostanie w pamięci, to na pewno kunszt aktorski Akademii z Gardzienic, oraz dla mnie niezwykła przygoda i zaszczyt muzykowania z Kapelą Brodów z Węgajt. Idąc dalej narzucają się dwa zdania: ogień na dachu i scena pod wodą. Ogień to oczywiście sprawka spontanicznie pomysłowej grupy teatralnej Łesia Kurbasa z Ukrainy, nie umniejszając oczywiście mistyce i dramaturgii całego przedstawienia. Reszty jako współgospodarz sceny Nowica 9 nie było dane mi obejrzeć. Wbrew obawom nie zalało nas morze przypadkowych amatorów wrażeń ogólnofestiwalowych, przynajmniej nie dało się tego odczuć na dole przy Nowicy 9. Do tego dołóżmy jeszcze pokaz filmów, wystawy zdjęć i obrazów, jurtę Hałasów, a wszystko to w jedynej w swoim rodzaju scenerii Beskidu Niskiego". (Astek Cuprjak, Jaźna)

Wydarzeniem były "Kroniki sejneńskie" w zabytkowej cerkwi św. Paraskewy w wykonaniu Teatru Sejneńskiego. Ten spektakl dzieci, które aby go zaprezentować przejechały przez całą ścianę wschodnią Polski, musiały zagrać dwukrotnie. Przedstawienie w reżyserii Bożeny Szroeder nie było ściśle mówiąc "wyreżyserowane" - dzieci opowiadały historie, które same pozbierały od swoich dziadków i najstarszych mieszkańców Sejn - o pięknie i atmosferze tego niegdyś multi-kulturowego miasteczka. Mam cichą nadzieję, że oklaski i serce publiczności - wynagrodziły im ten wysiłek.

"Do Nowicy dotarliśmy późnym wieczorem. Było już całkiem ciemno, więc nie widząc niczego, co znajdowało się dalej niż końce palców u nóg położyliśmy się spać. I chyba temu widok za oknem, który ujrzeliśmy rano sprawił nam taką radość. Byliśmy w pięknej okolicy, w sercu Beskidu. Jednak jeszcze większą, również przyjemną niespodzianką było to, co nas tam właśnie miało spotkać. Nasz udział w III Spotkaniach Teatralnych Innowica rozpoczęliśmy wysłuchaniem pięknego koncertu pieśni maryjnych w wykonaniu Kapeli Brodów. Koncert odbył się we wnętrzu cerkwi św. Paraskewy, w której panowała atmosfera duchowości i pewnej podniosłości. Za to po za cerkwią panowała trochę inna atmosfera . Atmosfera serdeczności, otwartości na innych. Momentami czuliśmy się jak na jednym, wielkim biwaku, na którym wszyscy się znają. W Nowicy zagraliśmy dwa spektakle. Oba w cerkwi. Pierwszy raz graliśmy w takim miejscu, więc było to dla nas nowe doswiadczenie, które jednak okazało się doświadczeniem dobrym. Gdy tylko tego potrzebowaliśmy otrzymywaliśmy od organizatorów wsparcie. Wieczorem zaś obejrzeliśmy dwa spektakle Akademii Praktyk Teatralnych Gardzienice oraz film, również zrealizowany przez teatr Gardzienice. Zarówno spektakle jak i film zrobiły na nas naprawdę duże wrażenie. Następnego dnia musieliśmy wyjechać z samego rana i Nowicę opuściliśmy czując pewien niedosyt, że sporo rzeczy musi nas ominąć. Może jednak to dobrze i tym bardziej zachęci nas to do powrotu do tego miejsca." (Piotr Myszczyński, Teatr Sejneński)

Wymuszone przez aurę zmiany spowodowały, że nieco wcześniej rozpoczął się koncert Ankh - grupy od lat związanej z Nowicą, która występowała tu już w czasach letnich spotkań artystów organizowanych przez muzyków z Nowicy 9. Być może nieliczna, ale zawsze wierna grupa fanów i mniej bojaźliwych widzów, zgotowała muzykom sympatyczne przyjęcie.

Gdy zapadł mrok przyszedł czas na wydarzenie najbardziej obciążone ryzykiem nie-odbycia-się, ale wszystko wypaliło idealnie. Chodzi o występ artystów związanych niegdyś z Nowicą bardzo mocno - Teatru Ośrodka Praktyk Teatralnych "Gardzienice". Przyjechali w "odmłodzonej wersji" za sprawą studentów i absolwentów Akademii z dwoma spektaklami - przekornej "Odysei" i "Nieludzkiej com'medii" oraz filmem w reżyserii Włodzimierza Staniewskiego "Ifigenia w A..." Spektakle te - w warunkach plenerowych - były chyba wystawiane po raz pierwszy. Myślę, że artyści byli zaskoczeni takim zainteresowaniem i frekwencją. Publiczność była "porażona" warsztatem i techniką aktorów z Gardzienic. Musieli bisować - co w przypadku grup teatralnych jest mało praktykowane.

(fot. Jacek Partyka)

Zwieńczeniem wieczoru był koncert w cerkwi André Mergenthalera z Wielkiego Księstwa Luksemburg - wirtuoza wiolonczeli. No i znowu wszystkich zatkało. Dźwięki, które André wydobywał ze swojego instrumentu wprawiły wszystkich w osłupienie. Ten skromny i sympatyczny muzyk - mimo trudów podróży, zmęczenia - musiał kilkakrotnie zagrać na bis.

No i wydawać by się mogło, że to był koniec wieczoru. Ależ nic podobnego ! Doszło do zupełnie nieplanowanych wydarzeń zainicjowanych przez samych artystów. Innowica w swoich założeniach nie jest żadnym festiwalem czy przeglądem, ale Spotkaniem - artystów z artystami, artystów z widzami - i do takiego spotkania właśnie doszło. W pobliżu Domu Muzyków przy akompaniamencie bębnów wystąpił Teatr Ognia - Los Fuegos. W jurcie rozbitej na terenie ośrodka Sarepta rozpoczęło się wspólne muzykowanie Kapeli Brodów (Ania i Witek Brodowie), Nomadów Kultury (Jacek i Alicja Hałas), Maćka Filipczuka (Lautari), Iwony Sojki i Basi Wilińskiej. Te spontaniczne jam session trwało - bagatelka - do 3.30 w nocy. Warto jednak było posłuchać i zobaczyć - bo to się prędko nie powtórzy.

Poranek dnia ostatniego, po pełnej atrakcji nocy, rozpoczął się bardzo żywo. Głównie za sprawką warsztatów tańca Nomadów Kultury, ale też z towarzyszeniem muzyków wymienionych powyżej. Wszyscy wesoło pląsali na scenie Sarepty - goście, artyści z udziałem tych, którzy - jak część młodego zespołu Gardzienic - zdecydowali się w Nowicy zostać dłużej. Popołudniem - projekcją filmu "W Nowicy na końcu świata" Nataszy Ziółkowskiej nakręconego na przestrzeni roku - rozpoczęła się część filmowa Spotkań. Niesamowitą przygodą i podróżną w czasie były filmy dokumentalne wybitnego polskiego dokumentalisty - Waldemara Czechowskiego - "Śladami Vincenza", "Węgajty". Waldek też jest osobą związaną z Nowicą - bywał tu z Teatrem Węgajty, Brodami, w prehistorycznych czasach drogi żwirowej. Niesamowity człowiek i historia.

(fot. Filip Bojko)

"Trzy dni święta teatru, muzyki i filmu, ale przede wszystkim spotkań ludzi. Bo to skarb największy – stanięcie twarzą w twarz, z przyjacielem albo nieznanym. Przyjaźnie, które trwają latami tym się wyróżniają od bliskich relacji, że mają coś z powinowactwa z wyboru. To pokrewieństwo dusz. Fascynacją wolnością i dawanie wyrazu własnej odrębności, ale w stanie szczerości – to jest coś, co trwa w Nowicy przez dziesięciolecia. Magia miejsca - w polskim, beskidzkim, połemkowskim wszechświecie.

I to znów poczułem tutaj, tej Innowickiej wiosny. I to chyba najcenniejsze (...)

Gdy powstają inicjatywy festiwalowe organizowane przez ludzi z miasta na wsi, i to w miejscu, gdzie Ci ludzie nie żyją na codzień – zawsze istnieje ryzyko pomyłki. Wrażliwi gospodarze tego święta pytają samych siebie (myśląc o kolejnym) – „jak nie zadeptać” tego miejsca, jak nie zagłuszyć klimatu spotkań zbytnimi fajerwerkami – np. ilością świetnych spektakli, teatralnych scen. Jak się nie ścigać z popularnością i sukcesem. Czym jest sukces, jeśli jest, dla samej Nowicy? Dla organizatorów sukcesem (w jednym z wymiarów) mogło by być powtórzenie Jarocina czy np. ściganie się z legendą Woodstock... To byłby poniekąd znak naszych czasów – zrobić fajerwerk i basta !!! Potem tylko ordery i sława.. Na szczęście organizatorom nie przyświecają takie myśli. Nowica obroniła się po raz kolejny (...)" (Waldemar Czechowski)

W międzyczasie obecna przez 3 dni jurta zniknęła gotowa do drogi powrotnej. Nie zniknęli natomiast muzycy (patrz wyżej), którym nie spieszyło się z wyjazdem i znowu rozpoczęli wspólne muzykowanie na ganku świetlicy w Sarepcie. I tak do wieczora .......

Nie można też zapomnieć o wszystkich imprezach towarzyszących Spotkaniom - wystawach - obrazów lwowskiego malarza Serhija Sawczenki w kaplicy Zaśnięcia NMP, aktów Macieja Fronczaka w pracowni Leszka i Aliny Wronowskich, fotografii - Walentyny Synenki, Wacława Bugno i Piotra Pardeli w Nowicy 9. I to praktycznie wszystko .....

"Luz, pełna demokracja, imprezy na styk, jedna po drugiej, a nawet zachodzące na siebie. W Nowicy trzeba (i można) być w dwóch miejscach naraz. Taki cud.

W górę, w dół, wszak to góry. Sarepta, jurta, cerkiew, kaplica, Nowica 9 – oto areny kolejnych zdarzeń (i wydarzeń). Biuro w chyży, garderoby w polu, widownia na kamieniach.

Prąd gościnnie przedłużaczem od sąsiada, artyści w strugach deszczu montujący scenografię, publika na karimatach, samochody grzęznące w gliniastej mazi. Dużo świec, pochodni i latarek na czołach.

W tej scenerii sztuka – alternatywna, szczera, różnorodna, niesalonowa. Często z pogranicza gatunków i kultur jak sama wieś. Repertuar od pieśni pasyjnych do plebejskich przyśpiewek weselnych. Od malarstwa sakralnego do aktu. Spektakle dziecięce dla dorosłych i dorosłych dla dzieci. Bez gwiazd i supportów.

INNOWICA mogła urodzić się tylko z dala od dużych ośrodków kultury. Bez sztabów, reżyserów, webmasterów, briefingów i ewentów poprzedzających i podsumowujących. (Fuj!) Bez (przepraszam za wyrażenie) polityki kulturalnej. No i towarzyszących pieczeniarzy (dawniej pieczących towarzyszy). Jeszcze nie zatupana.

Orzeźwiająca jak wiosenny deszcz." (Maciej Fronczak)

W imieniu Stowarzyszenia Przyjaciół Nowicy chciałbym podziękować Ministerstwu Kultury i Dziedzictwa Narodowego, Urzędowi Marszałkowskiemu w Krakowie, Wójtowi Gminy Uście Gorlickie, Powiatowi Gorlickiemu, Producentowi wody mineralnej "Muszynianka" - za finansowe wsparcie; Centrum Kultury i Informacji Ambasady Ukrainy, Instytutowi Teatralnemu im. Z. Raszewskiego - za wsparcie "moralne"; Jego Ekscelencji Ambasadorowi Wielkiego Księstwa Luksemburg za umożliwienie występu André Mergenthalera; księdzu Janowi Pipce - bez którego pomocy i anielskiej cierpliwości nie moglibyśmy zorganizować Spotkań; Włodzimierzowi Staniewskiemu, Mariuszowi Gołajowi, Bożenie Szroeder, Krzysztofowi Czyżewskiemu, Monice Sznajderman, Andrzejowi Stasiukowi, Michałowi Brańce; wszystkim mieszkańcom wsi Nowica, a szczególnie pani Marii Wacek, Franciszkowi Gryblowi, Piotrowi Smereczniakowi, Piotrowi Michniakowi, Stefanowi Michniakowi, Irence Smereczniak, Pani Kucharce, Szymonowi Modrzejewskiemu,Tatianie Bojko, Leszkowi i Alince Wronowskim, państwu Zaborowskim, państwu Ochremiakom, Jurkowi Szczepkowskiemu, Marzenie Kowalskiej, Mikołajowi Kowalskiemu, Filipowi Bojko, Krzysztofowi Sawickiemu, Krzyśkowi Szmidtowi, Kubie Fronczakowi, Lidce Pacak, Markowi Teślukowi, Tomkowi Opalińskiemu, Małgosi Łukomskiej, Oli Smulskiej, Piotrkowi Waisowi, Oli Padzik i jej dzieciom, Ali Szczudło, Marcinowi Smolarkowi i jego żonie i wielu wielu innym.

Dziękuję wszystkim Artystom za udział i wspaniałe przeżycia oraz Wiernej Publiczności.

"Moim zdaniem tegoroczne Spotkania w Nowicy były świetne, były to moje pierwsze Spotkania, ale zrobiły na mnie wielkie wrażenie. Jedyne do czego mogłabym mieć uwagi to miejscami zachwiana organizacja. Nie podobało mi się, że zmienił się plan i niektóre rzeczy na siebie nachodziły. Mam na myśli dzień kiedy był film dokumentalny o ludowej muzyce w Sarepcie, wystawa w Nowicy 21 i koncert Ankh-ów w tym samym czasie przez co na niego nie zdążyłam, ale to była bardziej uwaga zaczepna niż krytyka, więc nie trzeba się nią zbyt bardzo przejmować (słowa skierowane głównie do Bussiego). Całość była bardzo udana pomimo kiepskiej pogody." (Weronika Pardela)

Piotr Bussold, zwany koordynatorem.

PS. Prezentowane zdjęcia i materiał filmowy nie jest na pewno miarodajny, ale chwilowo takim dysponujemy. Jeśli posiadacie własne zdjęcia i nagrania - bardzo proszę - dajcie znać na maila i podzielcie się ze wszystkimi.

Galerie zdjęć:

http://www.flickr.com/photos/filipzz/sets/72157624007828082/

III Spotkania Teatralne Innowica 2010

2010-03-30T14:08:00.005+02:00

Drodzy Przyjaciele,

Z przyjemnością chcielibyśmy przedstawić program III Spotkań Teatralnych INNOWICA 2010, które tradycyjnie - jak co roku - odbędą się w czasie długiego weekendu majowego (1-3 maja) we wsi Nowica. Mamy nadzieję, że wydarzenia, które zaplanowaliśmy na ten rok spotkają się z Waszym zainteresowaniem.

1 maja (sobota)

11.00 - otwarcie (Sarepta)

11.30 - "Dziadek" - Walny Teatr

13.00 - "Kusy Janek" - Teatrzyk Słuchaj Uchem/Nomadzi Kultury (jurta)

16.00 - "Zapomniany teatr-wiejskie farsy" - Andrzej Bieńkowski (jurta)

16.30 - "Teatr Weselny" Kapela Braci Tarnowskich z Radomskiego + zabawa (jurta)

19.30 - "Formuły ekstazy" - Teatr im. Łesia Kurbasa (Nowica 9)

20.30 - Nowica 9/Burdon (scena muzyczna)

2 maja (niedziela)

10.00 - "Pieśni Maryjne" - Kapela Brodów (cerkiew św. Paraskewy)

12.00 - Jaźna (scena muzyczna)

14.00 - "Kroniki Sejneńskie" - Teatr Sejneński I spektakl (cerkiew św. Paraskewy)

15.30 - "Kroniki Sejneńskie" - Teatr Sejneński II spektakl (cerkiew św. Paraskewy)

17.00 - "1000 kilometrów muzyki Warszawa-Kijów" - film A. Bieńkowskiego (jurta)

19.00 - "Ifigenia w A..." - film - OPT GARDZIENICE (jurta)

20.30 - "Odyseja" - APT GARDZIENICE (Nowica 9)

22.00 - André Mergenthaler (Luksemburg) + ANKH (scena muzyczna)

3 maja (poniedziałek)

11.00 - warsztaty - Nomadzi Kultury (jurta)

13.00 - Waldemar Czechowski - pokaz autorskich filmów dokumentalnych w tym: "Śladami Vincenza" i "Węgajty" (2008), "W Nowicy na końcu świata" reż. Natasza Ziółkowska

Spotkaniom towarzyszyć będą wystawy:

Serhiy Savchenko - wystawa obrazów (kaplica Zaśnięcia NMP)
Valentyna Synenka - wystawa fotografii (Nowica 9)
Andrzej Bieńkowski - wystawa fotografii terenowych (Sarepta)
Maciej Fronczak - wystawa rysunków i pasteli (Nowica 21)
Lucilli Kossowskiej "Made in China" - instalacja malarsko-multimedialna

Jurta będzie stała na terenie Ośrodka "Sarepta".

Organizatorzy zastrzegają sobie prawo do wprowadzenia zmian w programie.

Informujemy, że organizatorzy nie pośredniczą w wynajmie kwater na terenie Beskidu Niskiego (w pobliżu Nowicy) oraz nie zapewniają widzom dojazdu i wyżywienia podczas trwania Spotkań.

Piotr Bussold

Koordynator projektu INNOWICA

Mirosław Nahacz (1984-2007)

2010-02-21T22:57:00.002+01:00

Zero siedem
Mikołaj Lizut

Wszystko szło dobrze, miał właśnie wydać czwartą książkę

Przyjechał rozklekotanym "maluchem". Na stole położył im maszynopis i uciekł.

Po czterech godzinach wiedzieli już, że chcą to wydać.

Był dopiero przed maturą.

"I tak to się kiedyś skończy żoną, rodziną, domem i uporządkowanymi duperelowatymi błędnymi kołami. Chyba że ktoś z nas wpadnie w syf, ale raczej nie. Wiedzieliśmy, że inaczej udaje się tylko nielicznym, że o tych nielicznych potem się opowiada, że to są legendy".

"Osiem cztery" - książka i rocznik Mirka Nahacza. Opowieść o nim i jego kumplach, lękach, imprezach, narkotykach, percepcji i jej zaburzeniach.

Książkę (debiut) szybko nazwano portretem generacji 1984.

Bronił się.

Matka cieszyła się, że ma talent, ma iskrę bożą.

Przeczytała książkę "Osiem cztery". Mówi, że z wielkim, wielkim szokiem! Język okropny, sytuacje opisywane tam - straszne. Ale z obowiązku przeczytała. Mirek już jest dorosły i wie, co robi. Nie zmyła mu głowy. Powiedziała po prostu, że jej się to nie podoba. Mówi, że w ogóle nie dopuszcza takiej myśli, że on robił to wszystko, co w "Osiem cztery" opisał.

Wydawcy znali go od dziecka. Pisarz Andrzej Stasiuk i jego żona Monika Sznajderman mieszkali kilka kilometrów obok. Skończył podstawówkę w Gładyszowie i poszedł do liceum w Gorlicach. Przychodził do nich do domu i pożyczał książki.

Cholernie dużo czytał. Na wsi nie ma co robić, chyba że masz pole, na którym musisz harować. Ale nie miał pola, a jego mama była nauczycielką historii. Mógł oglądać "Klan" albo czytać.

O, spójrz, co powiedział w wywiadzie: - Mnie ostatnio najbardziej fascynuje właśnie nieprzystawalność, niekompatybilność bytu. Włączasz telewizję: Britney Spears śpiewa piosenkę, na drugim kanale umiera Papież, na trzecim Wiśniewski i to wszystko dzieje się w obrębie rzeczywistości, w której żyjemy.

Był Łemkiem. Umiał mówić po rusińsku, jak Łemkowie pił eter. Nauczyła go tego babcia. Łemkowie nawalali się tym podczas wojny, gdy nie było spirytusu. Eteru używało się do usypiania podczas zabiegów medycznych. Do kieliszka wlewa się "kropkę", łkasz, robi się bomba w gardle, taka kula gazu, musisz przełknąć. Eter wali zupełnie inaczej niż alkohol. Jest bardzo pobudzający, ale można też stracić przytomność. Stan eteryczny.

Stany eteryczne nie są wytrychem do jego biografii.

Tu o tym opowiada: - W małych cerkiewkach w tle masz zawodzenie starych kobiet i jak się nabożeństwo odbywa nocą, to można tam doświadczyć naprawdę niesamowitych stanów. Bije dzwon, ten obrządek, mimo że przychodzisz tam zdystansowany, nagle to cię wyrywa. Pamiętam, że jak przyprowadziłem tam swoją dziewczynę kiedyś - która ma bardzo racjonalne podejście do rzeczywistości - to po piętnastu minutach powiedziała mi "zaprowadź mnie do domu, bo się boję". To jest naprawdę mocne przeżycie. A ja to ostatnio w ogóle czuję się, wiesz, zajebiście zagubiony, w sensie, że od kilku miesięcy wydaje mi się, że żyję w świecie tak przepełnionym wszystkim, informacją, barwami, no wszystkim, historiami, że mam takie poczucie, że nie przystaję.

Był zaradny, wszystko potrafił załatwić i naprawić.

Nie był ćpunem, nie był pięknoduchem.

Sam zrobił ładowarkę. Polutował kabelki, z pudełka po goldenach i z taśmy izolacyjnej zrobił opakowanie. Gdy leciał na stypendium do Niemiec, nie chcieli go z tym przepuścić na lotnisku, bo myśleli, że to bomba. Sam zrobił rzutnik na ścianę z poklejonych pudełek po butach i części kupionych na stadionie.

Jego ojciec był elektrykiem.

Bardzo lubił spotkania autorskie. Może nie na samym początku, ale później nawiązywał z czytelnikami zarąbisty kontakt. Czytał fragmenty, dyskutował, budował nastrój, a ludzie łapali niesamowitą energię. Na dwóch był tak pijany, że niewiele ogarniał. Ale na trzecim, w Łodzi, było super. Dzień wcześniej zadzwonił do kolegi, żeby go zawiózł, bo się poprzedniego dnia narąbał i nie ogarnia. Jechali "maluchem" jego mamy, zatrzymując się co jakiś czas, żeby Mirek puścił pawia. Spotkanie było w bardzo eleganckim centrum kongresowym, z basenem i kortami do tenisa. Większość osób z publiczności była mocno starsza.

Po spotkaniu dostał owację na stojąco. Wiele osób wcześniej nawet o nim nie słyszało, a teraz poszli kupić wszystkie jego książki.

Istnieją realne pierwowzory postaci z "Osiem cztery" i z "Bombla". Był bardzo zestresowany tym, jak te książki zostaną odebrane w Gładyszowie.

Na przykład przyjaciel Bombla Pietrek jest sklejony z trzech innych pijaczków, których znał z Gładyszowa.

A gdzie tam, z sześciu czy siedmiu jest sklejony.

Jeden z nich naprawdę nazywa się Pietrek. Po wydaniu tej książki bardzo często przychodził do niego trochę rozżalony, bo wszyscy się z niego śmiali. To było tylko chwilowe i teraz już nie ma tematu. Sam Bombel jest bardzo dumny z tego, że stał się głównym bohaterem książki. W wakacje, kiedy spotyka na przystanku jakieś dziewczyny, to opowiada im, że to o nim jest ta książka, a przy okazji wyciąga od nich 5 złotych na wino.

To przez te książki mu odbiło, zabiła go Warszawa, gdyby żył jak my wszyscy tutaj, pewnie by żył dalej.

To normalne, że się szuka winnych. Każdy próbuje taką śmierć jakoś zracjonalizować, przetrawić. Wydali mu książkę. I mają teraz żałować? Że za wcześnie? Powinni mu powiedzieć: poczekaj, Mirek, wstrzymajmy się z tym, aż dojrzejesz?

Interesowało go przede wszystkim pisanie.

Nie szpanował, nie odbiło mu.

Najpierw mieszkał z synem wydawczyni w jej warszawskim mieszkaniu. Burdel mieli nie z tej ziemi, wszędzie kilogramy petów, porozwalane ubrania. Jak to studenci. Po jakimś czasie ich drogi się trochę rozeszły. Mirek zamieszkał ze swoją dziewczyną.

Cały czas pisał. Szybko wydali mu dwie kolejne książki. Z ostatnią, czwartą powieścią "Niezwykłe przygody Roberta Robura" mieli problem. Sześćset stron, bardzo skomplikowana narracja, historia o wszystkim. O doświadczeniach psychodelicznych, uzależnieniu od telewizyjnego serialu, o strukturze świata. Trudno się było w tym połapać. Mirek miał pretensje, że nie zrozumieli tej książki. Chciał ją wydać w Prószyńskim.

Na przystanek autobusowy w Gładyszowie wychodził w piątki ok. 20. Jak było już ciemno, a do tego chmury zakrywały księżyc, to szedł przez tę wieś, jakby szedł przez czystą czerń, dookoła tylko czasami jaśniały granatowe punkciki telewizorów, a wieś była totalnie uśpiona.

Czekał na przystanku, a autobus, który przyjeżdżał, wyglądał jak statek kosmiczny, który zabierał go poprzez tę czerń do następnej miejscowości, gdzie wsiadał do pociągu.

O szóstej rano wysiadał już w Warszawie, gdzie wchodził w ten cały nieprawdopodobny mechanizm.

Jego problem polegał na tym, że strasznie mu ciężko w obrębie jednej rzeczywistości umieścić te dwie rzeczy: Warszawę i - 370 km dalej - całą jego wieś.

Z Gładyszowa przywiózł same fajne cechy - zauważyli warszawscy koledzy.

Tuż po przeprowadzce do Warszawy robił wrażenie bardzo skromnego, wycofanego kolesia.

Jego romans z literaturą dopiero się rozpoczął. Bez żadnego wahania i żadnej nieśmiałości mógł powiedzieć o sobie "pisarz".

Jakby nie był pisarzem, to dla niego strasznie wiele rzeczy byłoby po nic.

Jako człowiek wyrosły w górach, wśród natury, był niezwykle odważny. Kiedyś pili z kolegami nad Wisłą, Mirek wstał i wskoczył do wody. Chciał się wykąpać. Wszyscy osłupieli, bo żadnemu kolesiowi z Warszawy nie przyszedłby do głowy taki pomysł. Potworny prąd mętnej rzeki zniósł go kilkaset metrów. Mógł się utopić. Każdy inny by się bał. Gdy wreszcie dopłynął do brzegu, wszyscy byli na niego potwornie wkurwieni, że jest nieodpowiedzialnym samobójcą.

Obraził się, że nie rozkminiają, o co chodzi. Przecież, żeby być wolnym człowiekiem, nie można się bać.

Po skończeniu "Bociana i Loli" po raz pierwszy miał poczucie, że napisał dobrą książkę. Chciał napisać książkę, która byłaby bardzo oderwana od "tu i teraz", i żeby była chociaż w jakiejś części uniwersalna.

A poza tym chciał, żeby była ona dla wybranych ludzi, którzy będą w stanie ją przeczytać. Jeśli ktoś chce biec za królikiem, to na końcu wyścigu czeka go nagroda.

W tym programie "Wydanie drugie poprawione" Szczuka pytała go, dlaczego nie pisze jak Prus, skoro czytał Prusa. Co to za pytanie? Ona w tej książce nic nie ogarnęła, nie skumała jej. On zresztą zdawał sobie sprawę z tego, że to trudna literatura, że dotyka rzeczy, o których nie da się łatwo opowiedzieć, o rozpadzie świata, percepcji, doświadczeniu psychodelicznym. Szczuka sprowadziła to do poziomu: chciałeś napisać książkę o dragach, ale ci nie wyszło. "Mniej ćpaj, więcej czytaj Prusa".

Wielu krytyków próbowało przybić mu metkę Janko Muzykant ze wsi. Mirek miał to głęboko w dupie, był ponad to.

Zdał do Warszawy. Kulturoznawstwo na uniwerku.

Przez pierwsze trzy miesiące mieszkania w Warszawie w ogóle nie mógł przeczytać żadnej książki, nie miał na to czasu, a i tak nic nie robił.

Jak się mieszka w Warszawie, to się strasznie łatwo traci czas.

Oj, przez tydzień na wsi to robił więcej niż przez miesiąc w Warszawie.

Masłowska i Nahacz usiedli w jednej ławce na studiach i często ich ze sobą zestawiano. Oboje debiutowali przed maturą, o obojgu podobnie pisali krytycy: absolutny słuch literacki, oboje po pierwszej powieści przenieśli się z prowincji do Warszawy.

Szli razem. Wybił wielką szybę na Ordynackiej, a potem napisał w zeznaniach: "To ja wybiłem tą szybe, to nie wybiła Dorota".

Ją jednak zatrzymała policja, a on rzucił się w krzaki i spał tam do rana.

Zmienił się. Ogolił głowę na łyso, choć w liceum nosił długie włosy.

* Po wypadku twarz miał całą w bliznach. Cztery lata temu jechali z kolegą po pijaku. Dachowali. Ledwo uszedł z życiem, ale poza kilkoma szramami nic im się nie stało. Trzeba było mu nawet zrobić nową sesję zdjęciową, bo wyglądał inaczej.

Zrobił sobie tatuaż: serce z wpisanym w środek imieniem Ani. Ania też ma podobny tatuaż, z imieniem Mirka. Takie obrączki, których nie można już zdjąć.

Gdy po pierwszym roku przyjechał do Gładyszowa, krążyła fama, że nie był w żadnej Warszawie na studiach, tylko w pierdlu.

Jego mama musiała wszystko tłumaczyć, ale i tak nie każdy jej wierzył.

* W Warszawie nie podobali mu się ludzie, kluby, rozrywki, to całe warszawskie nadęcie. Na pierwszym roku nie był w stanie wytrzymać na żadnej imprezie. "Co za zblazowane matoły" - mówił.

Z czasem przywykł.

Momentami studia go bardzo wciągały. Miał to do siebie, że potrafił wszystko ogarnąć w trzy dni. Dlatego studiował zrywami. Był komplementowany przez wykładowców. W studiowaniu trochę przeszkadzało mu pisanie.

Nie był związany ze środowiskiem młodych warszawskich pisarzy. W każdym razie nie miał tej identyfikacji. Jego najbliżsi przyjaciele studiowali z nim na roku na kulturoznawstwie. Tak się złożyło, że kilkoro z nich pisze książki. Nigdy nie była to grupa pisarzy, tylko grupa studentów. Przyjaciół. Nie było w tym szpanerstwa.

W Warszawie często myślał o telewizji. Przez rok był scenarzystą serialu "Egzamin z życia". Mówił, że bada obóz wroga od zaplecza. W końcu zrezygnował. W jego ostatniej książce wątek telewizyjny jest bardzo ważny. Bohaterowie uzależniają się od serialu.

Czasem, gdy przychodzili do niego znajomi, upalał ich i włączał im telewizję. Żeby im uświadomić, że to Sodoma.

* Pili nad Wisłą. Strasznie się upił, chciał już wrócić do domu. Zamówił taksówkę na most Świętokrzyski. Pani mówi, że musi znać dokładny adres, bo inaczej taksówka nie przyjedzie. Powiedział: "Most Świętokrzyski jeden". Była za dziesięć minut.

Był barmanem w gejowskim klubie Tomba-Tomba. To idealna praca dla kogoś, kto lubi imprezować.

Pisał na laptopie z pękniętą matrycą. Na środku ekranu miał trzy czarne paski, więc trzeba się było domyślać części tekstu.

Słuchał dużo muzyki, ale najbardziej Joy Division.

Nie był ideologiczny, nie wiązał się intelektualnie z lewicowcami z "Krytyki Politycznej", chociaż znał wiele osób. Na pewno "antykonsumpcjonizm" to nie jest hasło, które wytatuowałby sobie na ramieniu. Ale też nie poszedłby pracować do jakiejś babilońskiej korporacji. Nie miał żadnej politycznej pozy.

Ciągle mówił, co teraz będzie robił, więc łatwo można było przeoczyć jego pochmurność.

Często dochodził do wniosków pełnych rozpaczy.

Nie było żadnego dzwonka alarmowego.

Nic nie wskazywało na to, że jest z nim źle. Wręcz przeciwnie. Wszystko szło dobrze, miał właśnie wydać czwartą książkę.

* Był piątek. Jego dziewczyna pracowała w knajpie. Mirek siedział w domu i wklepywał ostatnie poprawki do książki. Wpadł kumpel. Pojechali do niej, do tej knajpy. Zjedli. Wrócili razem do domu i szykowali się na imprezę. Mówili o najbliższych wydarzeniach, które razem mieli zaliczyć. W Lubiążu miało się odbyć Elektrocity, wielka impra techno w dawnym klasztorze. Sprawdzali w necie, jak tam dojechać i gdzie można znaleźć noclegi. Tego wieczora mieli pójść do La Playa, do klubu na plaży przy Wiśle, ale zaczął padać deszcz. Poszli do Utopii. Kumpel wyskoczył gdzieś w miasto.

Wrócili późno. Rano już go nie było.

Nie zostawił żadnego listu.

O Mirosławie Nahaczu opowiedzieli: Monika Sznajderman, Andrzej Stasiuk, Ania Klawe, Michał Sufin, Łukasz Piekarski, Krzysztof Varga, Paweł Dunin-Wąsowicz. Korzystałem z wywiadów z Mirosławem Nahaczem oraz z Dorotą Masłowską w "Lampie", a także z tekstów łódzkiej gazety studenckiej "PKS"

Bocian i Lola

Miroslaw Nahacz, dead at 23, apparently having committed suicide.

Nahacz was a Lemko from Gladyszow in the Beskid Niski but moved to Warsaw at an early age. He was a student of cultural studies at the University of Poland at the time of his death.

Nahacz burst onto the Polish cultural scene in 2003 with the publication of his first novel, Osiem czery (Eighty Four), which won an award from the Natalia Gall and Ryszard Pollak Literature Foundation. His second novel, Bombel, appeared in 2004 also to much acclaim.

Excerpts in English from both novels can be found on the author’s website (click “English” from the menu, otherwise in Polish).

Ostatnia Droga Łemka

2010-02-16T17:22:00.007+01:00

Bazyli (Wasyl) Michalak (1916 - 2010)

Kilka dni temu odszedł od Nas Wielki Człowiek, Człowiek-Historia, jeden z najstarszych mieszkańców Nowicy - pamiętający trudne losy Łemków - Wasyl Michalak. Już nigdy nie zobaczymy uśmiechu na Twojej twarzy, nigdy nie usłyszymy Twoich opowieści, ale zawsze będziesz między z Nami w naszych sercach. Żegnaj .... i do zobaczenia, Wasylu.

Przyjaciele Nowicy

Jazz Bez In Nowica

2009-12-18T11:53:00.003+01:00

Tak sie działo parę dni temu w Nowicy. Specjalne podziękowania dla Pani Natalii Sawiny z Ambasady Ukrainy w Polsce, ks. Jana Pipki, Markyana ze Stowarzyszenia Artystycznego "Dzyga, Muzyków z grupy ShockolaD i Muzyków z Nowicy 9.

Nowica – jestem przekonany – to miejsce dobre i nowe zarazem, ciche, ale ruch tam duży. Z całego serca pragnę, aby te słowa zostały odebrane jako moja podzięka za to, w czym miałem przyjemność uczestniczyć 12 grudnia w Nowicy. Dziękuję bardzo zarówno mieszkańcom – miejscowym, jak i przybyszom, którzy znaleźli w Nowicy – mam szczerą nadzieję – nowe miejsce dla siebie, tym przybyszom, dla których ta wieś nie jest jakąś ucieczką, tylko uzupełnieniem ich dotychczasowego życia, ich pracy w jakiś odległych dużych miastach naszej części świata. Zapewne też przybysze wnoszą coś nowego do życia miejscowych Nowiczan, ale i uczą się czegoś nowego i wiozą to doświadczenie daleko – do ludnych i hałaśliwych wielkich miast i dzielą się tym czymś nowym z innymi.

Pamiętam, jak dziesięć lat temu rodziła się idea festiwalu „Jazz bez” – muzyka i muzykowanie bez granic, bez kordoniw, jazz no limits… A zrodziła się ta idea w głowach kilku Polaków i Ukraińców, w Przemyślu i we Lwowie, ludzi zarówno żyjących na pograniczu, jak i przybywających tam… A łączyło nas, i – jak widać – łączy nadal, przeświadczenie o imperatywie odtwarzania fenomenu pogranicza, w tak straszliwy sposób doświadczonego przez dwa totalitaryzmy XX wieku, rekonstrukcji i szczególnej ochrony tego, co jeszcze jest, fenomenu wieloetniczności i wielokonfesyjności, ale nade wszystko – wielka potrzeba bycia razem w tej wspólnej przestrzeni. A jazz? Cóż, on po prostu pomaga…

Koncert dwóch grup – „Nowicy 9”, przybyszy, ale już miejscowych, i „ShockolaD” ze Lwowa, też przecież miejscowych.

Dobrze się stało, że koncert odbył się w ramach już IX edycji „Jazz bez”. Nie trzeba było długo namawiać Markijana Iwaszczyszyna – szefa Stowarzyszenia Artystycznego „Dzyga” we Lwowie, na którym już od wielu lat spoczywa główny ciężar (ale za to jaka niebywała satysfakcja!!!) organizowania kolejnych edycji festiwalu. Opowiedzieliśmy Markijanowi z Mateuszem Sorą o tym, co to takiego wyprawia się w Nowicy i już. Przecież to pogranicze łaknące jazzu! W pewnym momencie zrobiło się nawet trochę niebezpiecznie… Podłoga w szkole łemkowskiej nie wytrzymałaby raczej ciężaru muzyków, aparatury i słuchaczy, no więc padło na starą chałupę, w której mieszkają miejscowi przybysze – muzycy z „Nowicy 9”. No i wszystko zagrało. Tylko trzeba było trochę sień ocieplić…

Przybysze miejscowi, jako pierwsi, zagrali dobrze, nikt nie zmarzł. Ale już dziewczyny ze Lwowa musiały się trochę lepiej opatulić, no i się zaczęło. Jak zwykle zagrali i zaśpiewali wspaniale, a piosenki łemkowskie na Łemkowszczyźnie brzmią jakoś tak inaczej… Nie wiem, jak to opisać, ale wiem, że inaczej, przecież widziałem już tę grupę kilkakrotnie.

I tu na zakończenie taki bardziej osobisty mój wątek… 13 grudnia wypadła trzydziesta rocznica śmierci mojego ojca, padło więc na Nowicę. Prawie prosto z grania nocnego poszliśmy do małej cerkiewki, która też nas jakoś pomieściła. A ksiądz już się postarał, żeby za mojego ojca pomodlić się trochę dłużej niż u braci łacinników.

Takie to było nasze spotkanie w Nowicy – przybyszów z miejscowymi, Ukraińców, Łemków, Polaków, czyli… wszystkich miejscowych. Nie pierwsze takie spotkanie i pewnie nie ostatnie.

Dziękuję!

Krzysztof Sawicki

Koncert w Nowicy - ShockolaD + Nowica 9

2009-12-06T15:28:00.004+01:00

12 grudnia 2009 roku odbędzie się bardzo miłe wydarzenie artystyczne, które zorganizowały wspólnie Stowarzyszenie Przyjaciół Nowicy, Stowarzyszenie Artystyczne "Dzyga" z Ukrainy oraz Bractwo Młodzieży Greckokatolickiej Sarepta. Wszystko powinno się rozpocząć o godz. 18.00 w domu Jana Szymczyka. Oprócz grupy ShockolaD wystąpią Przyjaciele z zespołu Nowica 9. Koncert jest elementem Międzynarodowego Festiwalu Jazzowego "Jazz Bez"

Dana Wynnicka – wokal
Nastja Łytwyniuk – fortepian
Ihor Hnydyn – bębny
Serhij Brydun – gitara basowa

Grupa Shockolad powstała w czerwcu 2004 r. Jej muzycy płynnie poruszają się w estetyce jazzu, funki, etno i elektro. Ta wybuchowa mieszanka jest już dobrze znana na Ukrainie, ale nie tylko, bowiem zespół brał udział w wielu festiwalach jazzowych, w tym tak prestiżowych jak Jazz Bez, Metro Jazz czy Chilli Jazz w Krakowie. Z Krakowem Shockolad łączy jeszcze jeden element, a mianowicie wspólny projekt ukraińsko – polski.

W 2008 r. część grupy (Bohdana Wynnicka, Ihor Hnydyn, Anastasija Lytwyniuk) przebywa w Warszawie w ramach programu stypendialnego Ministra Kultury Polski „Gaude Polonia”. Udział w tym programie daje nie tylko możliwość nauki u legend polskiego jazzu, wśród których są A. Jagodziński (fortepian), Cz. Bartkowski (perkusja) i J. Szrom (wokal jazzowy), ale stanowi także doskonały grunt dla wymiany twórczych doświadczeń. Pierwszym krokiem w tym kierunku stała się współpraca ze znanymi polskimi muzykami - Michałem Jarosem (kontrabas) i Tomaszem Dąbrowskim (trąbka). Wspólny materiał łączy w sobie muzykę ludową zakorzenioną w tradycji ukraińskiej z doświadczeniami polskiego jazzu oraz fascynację artystów nurtem world music. Wynikiem tej współpracy jest nagrana płyta i seria koncertów w Polsce i na Ukrainie.

"Koncerty JazzBez wystartują 4 grudnia. W całej edycji do 13 grudnia we Lwowie, a także w Lublinie, Przemyślu, Sanoku, Tarnopolu, Sewastopolu, Łucku, Iwano-Frankowsku i Kijowie wystąpi blisko 100 muzyków z 13 krajów świata, z USA, Japonii, Egiptu, Niemiec, Danii, Wielkiej Brytanii, Niderlandów, Francji, Rosji, Białorusi, Litwy oraz rzecz jasna - z Polski i Ukrainy. Po raz pierwszy festiwal zawędruje nawet do łemkowskiej wsi Nowica koło Gorlic, gdzie urodził się Bohdan Ihor Antonycz (1909-1937), sławny poeta i prozaik ukraiński przez lata zapomniany z powodu zapisów cenzury." (Gazeta Wyborcza Lublin)

Greek Orthodox Chants - Byzantine Patmos (2005)

2009-11-10T18:41:00.001+01:00

I'm not Greek and I'm not an orthodox Christian so entering this church was an otherworldly experience for me as was listening to the 19 member Greek Byzantine Choir. The people sitting around me were members of the church's congregation. To congregation members, gold walls plastered in icons were a common event, even, an everyday experience, as was listening to a Byzantine choir. And yet, a visit from the Greek Byzantine Choir was not an everyday experience so I was surprised that there were few attendees outside of the church's congregation at the concert. Someone even asked me if I'm Greek and was baffled when I told her that I was attending the concert because I enjoy medieval sacred music traditions.

The choir led by Director and founder Lycourgos Angelopoulos, (who formed the choir in 1977), entered in a procession from the back of the church in which they sung, Kontakion of the Akathistos Hymn composed in the 7th Century by an anonymous composer. Once the vocalists were ensconced near the elaborate church altar, they performed Communion Verse for the Transfiguration composed by John Koukouzelis (1280-1360). The contrast between the choir members dressed in black robes and the icon art that surrounded them was distracting at times and other times mesmerizing.

Although many sacred choral traditions are sung in polyphony and graced with lush harmonies, Byzantine chants are monophonic with a few of the vocalists singing bass drone. Musicologist Michalis Adamis on the Duke University site describes this better.

"Byzantine Music is monophonic. It has not called on parameters of musical construction, such as harmony and counterpoint, yet it has produced a wealth of extraordinary rich melodies, as well as, complex musical forms and carried the monophonic genre to heights of refinement and wisdom… Singing a melody always includes its cantillion, together with a continues drone accompaniment."

The remainder of the first set of liturgical chants featured mostly Psalmody sung in Greek. After a long intermission, the choir returned without fanfare and presented liturgical chants that would normally be sung in the Greek Orthodox Church on the Sunday prior to Christmas. These compositions beginning with Three Heirmoi from the Canon for the Sunday before Christmas and ending with Kratima in the First Mode by John Trapezountios (d. 1700), were longer and seemed more complex than the chants performed during the first half of the program. Lycourgos Angelopoulos and other choir members performed longer solos accompanied by an intense drone which reminded me of the two duduk players featured in traditional Armenian music where one instrument carries the main melody and the other holds the same note through the entire song, creating a continuous drone. And yes, the vocalists providing drone perform an important role. At times the pace and passion of the vocalists increased, but compared to other sacred musical traditions familiar to me, I found the Byzantine choir vocals somewhat restrained. Although Byzantine chants possess a unique beauty, the chants did not provoke an emotional response in me, mainly because this was my first real exposure to the tradition.

The choir performed a short encore and then ended with a procession as they exited the church. The extremely polite audience refrained from applauding until the end of each set and for some members of the packed audience; this was a difficult endeavor since they were quite passionate about the Byzantine chant tradition. There were two women sitting near me that were emotionally drawn to the music and seemed quite knowledgeable about the tradition. Occasionally one of the women would wipe tears from her eyes. Of course, she might have understood the Greek language in which the chants were performed and she seemed familiar with each chant in general. There are times when it helps to be an insider to a given tradition.

We were witnessing a concert, which removed the choir out of its normal realm of a church service. The choir was performing samples of what would be presented in either a Sunday service or special religious occasion to enhance the worship experience. However, for those of us who do not attend church services, this is a good way in which we can witness various sacred music traditions, either from a spiritual-but-not-religious standpoint or a scholarly one. And then there are journalists such as myself and radio presenters who are curious about these ancient chants. I would rather see this music presented in a church rather than a concert hall because the church acoustics and atmosphere does enhance the experience of listening to sacred medieval music. Leaving baffled churchgoers in our wake is a small price to pay for getting closer to sacred music traditions. And in fact, if outsiders cherish these musical treasures, that can only enhance congregational members' appreciation for these traditions. And it certainly helps with preserving the traditions for future generations to enjoy.

link

Wiersze Zosi

2009-09-03T17:11:00.009+02:00

"czekam na mamę"

już światło na górze zgaszone
zasnął mój młodszy brat
ja nie śpię
i czekam sama
aż wróci Mama

za ścianą kroki
może to Ona
- nie - to ktoś inny - Neon
za oknem świeci
a ja bez Mamy
zasnąć nie mogę

sąsiad coś pisze
- słyszę - w domu ciszę
i znowu kroki
to drzwi otwiera - Ona -
biegnę w pidżamie
"Dobranoc" powiedzieć
Mojej Mamie

* * *

Mama Mama Mama
Będę z Nią tańczyć do rana

Miłość rośnie wokół nas
Sielskie dni idą w dal
Nie ma rady - już po nich
Czas
Na łzy

Jak to cudownie brzmi

* * *

Śpij mały kotku już
Dzikie ślepka zmruż
Niech ci się przyśni ktoś
Może koci Król

Bladolice Topielice
Suną chyłkiem na Łysicę -
Ruszyła Maszyna
Nikt jej nie zatrzyma

Kto wejdzie pod Koła
Ten uciec nie zdoła

napisała Zosia Fuglewicz

Andrzej Sulima-Suryn (1952-1998)

2009-09-02T23:16:00.003+02:00

"Między Bogiem
a prawdą
jest trochę miejsca
i to jest życie"

Andrzej Suryn urodził się 7 listopada 1952 roku w Krzyżu Wlkp. Zmarł 6 maja 1998r. w Montrealu. Do szkoły podstawowej uczęszczał w Krzyżu Wlkp. W 1973 roku ukończył Liceum Ogólnokształcące w Poznaniu. Studiował zaocznie w Studium Kulturowo-Oświatowym, które ukończył w 1989r. z wynikiem dobrym. Swoją pracę zawodową związał z kulturą. Pracował na wielu stanowiskach m.in. był szefem Młodzieżowego Ośrodka Psychologii w Warszawie. Prowadził zajęcia z młodzieżą, która miała różne problemy psychologiczne.

Andrzej miał dobry kontakt z młodzieżą i dziećmi. Jego mama, Walentyna Suryn, wspomina, że zawsze był otoczony dzieciarnią. Często siadał na podwórku kamienicy, w której mieszkał i grając na gitarze na poczekaniu składał piosenki dla zgromadzonych młodych słuchaczy. Przed ostatnią swoją podróżą obiecywał im prezenty w postaci indiańskich fajek pokoju czy kapeluszy jankesów. Niestety nie dane mu było dotrzymać słowa. Pani Walentyna wyjawiła nam, że jej syn bardzo kochał dzieci i przyrodę, więc jego twórczość wyrażała tą miłość. Wiersze, które wyszły spod jego pióra, przypominają modlitwy, gdyż często zwrócone są bezpośrednio do Boga.

Był człowiekiem pogodnym, wesołym, lubił żartować. To idealista, który chciał, aby ludzie umieli żyć bez zabijania (opowiadanie „Wyspa Patmos”). Kochał zwierzęta. Jego mama wspomina jak w czasie jednej z Wigilii, nie mogąc zabić karpia, pojechał nad Drawę i wypuścił rybę do wody. Wielki miłośnik przyrody - ze swoich licznych wędrówek przynosił do domu kamienie o niezwykłych kształtach i korę, z której potem wykonywał rzeźby, a także pęki polnych ziół. Spał na materacu położonym bezpośrednio na podłodze, aby być bliżej ziemi.

Miał wielu przyjaciół. Przyjaźnił się ze Stanisławem Sojką i Waldemarem Czechowskim, korespondował z Czesławem Miłoszem - polskim noblistą, z wieloma twórcami utrzymywał stały kontakt listowny. W podróż do Kanady zabrał „Listę przyjaciół Suryna” – spis adresów do korespondencji.

Ten człowiek uwielbiał bawić się, śmiać - po prostu przebywać z ludźmi. Nieoczekiwanie to się zmieniło. Ten niegdyś radosny mężczyzna zaczął szukać swojej pustelni, planował nawet wstąpić do klasztoru. Marzył, aby zostać pustelnikiem. Chciał wydawać pismo „Sztuka osobowa”, pomagać ludziom.

Andrzej był człowiekiem wszechstronnym, pisał wiersze, opowiadania poetyckie, rzeźbił w korze, rysował. Należał do grupy „Dom Marka”, która powstała w latem 1979 w Gołdapi z inicjatywy Mirosława Słapika. Artyści działający w grupie dążyli do połączenia literatury, plastyki i teatru. „Dom Marka” rozpadł się w sierpniu 1984 roku, po czym jego członkowie: Darski, Sobczak i Sulima-Suryn założyli w sierpniu tegoż roku grupę o nazwie SDS. Kontynuowali twórczość poetycką wydając tomiki wierszy.

Andrzej część swojej działalności wiązał z Warmią i Mazurami. Przemierzał tu lasy i polne drogi. Był jednym z tych, którzy przyczynili się do zagnieżdżenia Teatru Wiejskiego „Węgajty” właśnie w tamtych stronach. Teatr działa do dziś we wsi Węgajty koło Olsztyna, odświeżając stare rytuały, ludowe pieśni, obrzędy.

W latach 1983-1985 jako asystent i współscenarzysta nakręcił trzy filmy (dokumenty artystyczne) wraz z Andrzejem Różyckim i Waldemarem Czechowskim. W ramach plenerów artystycznych wykonał kilka rzeźb i instalacji – są to tzw. pomniki intuicji wykonane głównie z kamienia, inicjował happeningi takie jak „Ogień i lód”, „Jestem tutaj”.

Poeta, przez niektórych nazywanym – wędrownym. Jego rodzinny dom w Krzyżu Wlkp. był raczej punktem, z którego wyruszał i do którego wracał przed kolejną podróżą, niż stałym miejscem pobytu.

Pisał dużo – w kalendarzach, zeszytach, notatnikach, zapisanych kartkach. Nigdy nie zabiegał o publikacje. Sporządził wiele rękopisów, w których pozostają dzienniki, niepublikowane wiersze, rysunki i opowiadania. Krótko przed śmiercią namawiany przez przyjaciół przygotował do druku tomik pt. „Światło”. Z Kanady dzwonił do mamy i narzekał, że nie może doczekać się wydania. Chciał zobaczyć jak będzie wyglądała jego książka. Czy okaże się „smacznie wydana” (tak mówił o pięknie wydanych książkach). Nigdy nie zobaczył tego tomiku. Za jego życia wydał tylko jeden zbiór - „Pomiędzy” (Łódź, 1993r.).

Tomik „Światło”, na który tak czekał, ukazał się w 1999r. z płytą, na której poeta czyta swoje wiersze, a Stanisław Sojka śpiewa piosenki do jego (...) Ten skromny Człowiek kochał ludzi i życie. Mieszkańcy Krzyża zapamiętali go w kapeluszu i z laską wędrującego brzegiem ukochanej rzeki Drawy.

Dumka Jacobowa (o Surynie)

Od dawna przymierzałem się, by napisać o nim dumkę. Często cytuję, wspominam, ale sam Suryn wciąż się gdzieś wymykał. Dziś w południe osiodłałem konia, po raz pierwszy od paru tygodni. Zdziczał mongoł, owsem musiałem kusić, by w ogóle dał do siebie podejść. Bryknęliśmy przez pola, lasy, śniegi - do sklepu. Nabyłem trochę żarcia, pół litra i fajki. Zmierzch, wódeczka. Chyba to mnie ośmieliło.

Suryn, pierwsze spotkanie. Warmia, polanka w lesie, kłęby żywicznego dymu, impregnowałem płócienne tipi. Z lasu wyłonił się dziwoląg w szynelu z pierwszej wojny światowej. Przed sobą, uroczyście, niósł liść łopianu, na nim chleb. - Elfy witają wojowników Czejenów - powiedział. - Hmm, no dobra. Wziąłem bochenek, zapewne wypiliśmy herbatkę, nic specjalnego. Chyba czułem się zapracowany i przesadnie konkretny. Więcej nie pamiętam.

Dwa lata na Warmii mieszkałem, moc przygód, z Surynem zaprzyjaźniliśmy się. Cięgiem pisał, nawet w trakcie rozmowy. Wiersze, myśli, kij wie co. Razu pewnego leżałem nad jeziorem, na wznak, nieruchomo. Suryn podszedł cichutko i nałożył mi słuchaweczki. Puścił jeden ze swych słowno-muzycznych klimatów. Leciało, pulsowało, ... - I jak? - zapytał. - Nijak nie zakłóciło obłoków - odparłem. Był wniebowzięty. A mnie, niedługo potem, światowe układanki rozpirzyły do poziomu samobója. - Rzuć toksyny - powiedział. Wymieniliśmy talizmany, jak na Indian przystało. Pojechałem w góry, gdziem błyskawicznie się zadomowił i psychofizycznie ozdrowiał.

Był Suryn jednym z pierwszych gości. Miał pudełeczko z maleńkimi głośniczkami, leżał na gościnnym wyrku, słuchał. Przedtem napiliśmy się psylocybowo-ziołowej herbaty. Chata na bezludziu, Beskid Niski, cichusio... A tu nagle! - drzwi się otwierają. Stasiuk-sąsiad mówi: - Dżekob, wopiści chcą cię poznać... - Ja! Jestesmy nagrzybieni, zrób coś! - O, kurwa, rzekł Stasiuk - i wyszedł. Zgramoliłem się z barłogu, wyjrzałem przez okno. Gazik, kilku wopistów, Świnia-Stasiuk gada z nimi, ale mundurki ewidentnie prą ku chacie. Ajajaj. No to - heja! Grunt, to chwyt psychologiczny. Korytarzykiem łemkowskiej chyży przekradłem się do stodoły i - chrubut! - otwarłem na oścież wrota. - Dobra, dobra, panowie - zbyłem funkcjonariuszy. - W ... walisz, chłopie?! - rzekłem do Stasiuka. - Siana nie ma, bydlaki zdychają, inaczej się umawialiśmy! Stasiuk wszedł w rolę, jął się kajać. - Spoko, panowie, możemy przytargać siano gazikiem - ozwał się dowódca WOP. - Dobra, wświetliłem się udobruchaną furię, - ale bez jaj!

I tak osiołek i kozy zdobyły zapas sianka, nikt mnie nie wylegitymował, a Suryn nawet nie zauważył zadymy. Chyba słuchał Mozarta.

Jakiś czas potem dostałem od Suryna list, że chce ze mną zamieszkać. Wpadłem w panikę. Odpisałem, że sam słabiutkim, ni cholery, mowy nie ma. Okrutne emocje. - Uspokój się - odpisał Andrzejek. To tylko propozycja, nie ma sprawy. Uff.

Z pięć lat w górach mieszkałem. Bywał Surynek spokojnie i niepokojąco. Razu pewnego, w środku nocy, w alkierzu, obudziło mnie gorąco. Odkryłem się - i usłyszałem szuranie. Suryn dokładał do pieca. - Co robisz?! - Ziimnoo miii - powiedział. - Spadaj pod spiwór, bo zabiję! - wściekłem się. I ułożyłem w wyrku. Po niedługim czasie przyszła nauka. Wnętrzności stały się puste, wszystko wypełnił strach. - Kurde, już wiem, co czujesz Surynku... Łiuuuut! Świat wrócił do tzw. normy.

Andrzej Suryn umarł nagle w Kanadzie w 1998 roku. Przysłał mi kartkę "jak wrócę - pogadamy o Indianach.". "Om ah hum benza guru pema siddhi hum" - jak teraz leci z kompakta. Tak, jak podobnie, wypisałeś złotym mazakiem nad drzwiami "mego" alkierza.

Też jesteś z Syriusza, ale masz sklerozę - mawiałeś. Czemu nie.

Od dawna mieszkam gdzie indziej. Jasne, zludzenie. Ale z tobą, chłopie, nigdy się nie rozstaję. I wszystkim wędrowcom polecam: http://www.suryn.procinema.pl/wiersze.htm

link in comments

Gardzienice - Orkiestra Antyczna (2003)

2009-08-05T12:47:00.001+02:00

Orkiestra Antyczna to projekt muzyczny i badawczy powołany w Ośrodku Praktyk Teatralnych Gardzienice przez Tomasza Rodowicza i Macieja Rychłego. Obejmuje on rekonstrukcję i opracowanie antycznej muzyki oraz instrumentów tamtego okresu.

Z rozśpiewanej i roztańczonej starożytnej Grecji pozostało kilkadziesiąt fragmentów muzycznych zapisanych na strzępach papirusów i potłuczonych kamiennych tablicach. Ocalały też rysunki grających postaci i instrumentów muzycznych: kitar, lir, harf, aulosów, bębnów, monochordu. Chcemy w tym projekcie na nowo usłyszeć te dźwięki, sprawdzić, co w nich dalekie, co bliskie.

Przedsięwzięcie to ma swoje źródło w pracy M. Rychłego z zespołem Gardzienic nad muzyką do spektaklu "Metamorfozy" wg Apulejusza. Tamten etap muzycznej pracy zarejestrowaliśmy na płycie Gardzienice Metamorfozy - Music of Ancient Greece (2000 Altmaster i przyjaciele). Wtedy stało się dla nas jasne, że jest to dopiero początek przygody, której dziś nadaliśmy nazwę Orkiestra Antyczna.

Tyle oficjalnej notki Orkiestry Antycznej.

Od siebie dodam, iż byłem 27 października 2001 w Gardzienicach na pierwszym pokazie Orkiestry. Spotkała się ona wcześniej dopiero pięć razy, więc była to raczej próba otwarta niż pokaz pracy, ale to, co usłyszeliśmy było zapowiedzią czegoś naprawdę wspaniałego. Piętnastu śpiewaków nie tylko z Polski (przygrywających na paru zrekonstruowanych instrumentach dętych, strunowych i bębnach) przedstawiło siedem pieśni, nad którymi do tej pory pracowali. Większość znana z wykonania Gardzienickich aktorów z płyty "Metamorfozy".

W trakcie występu (w małej salce) wytworzyła się bardzo dobra energia - zarówno wśród wykonawców, jak i publiczności. Wiele radości sprawiało śpiewakom wykonywanie tych pieśni a nam ich słuchanie. W całym wystąpieniu było bardzo wiele humoru - na pewno nie był to koturnowy, nobliwy antyk - który powoli już, na szczęście, zaczyna być wyśmiewany.

Osobiście cieszę się, że Tomasz Rodowicz z Maciejem Rychłym (liderem Kwartetu Jorgi) zabrali się za antyczną muzykę. Śpiewy, które można słyszeć w Gardzienickim przedstawieniu "Metamorfozy" są wspaniałe, ale jednak mają już one teatralną "czapę" (może gębę?) - a Orkiestra Antyczna zajmuje się (z "punkową" werwą - właściwą chyba każdemu zapalonemu poszukiwaczowi, a tym bardziej tropicielowi źródeł) tym co mnie osobiście najbardziej rajcuje - muzyką.

Mam nadzieję, że grupie nie zabraknie zapału, że zapaleńców będzie przybywało a nie ubywało, że sami odnajdą też swoją publiczność. Ja taki "antyczny underground" gorąco polecam i kibicuję im z całych sił. (Krzysztof Piekarczyk, serpent.pl)

Skład:
Ania Dąbrowska, Dagmara Nakonieczna, Pola Matuszewska, Beata Oleszek, Katarzyna Tadeusz, Elina Toneva, Agnieszka Szablewska, Maciej Rychły, Tomasz Rodowicz, Sean Palmer, Maciej Maciaszek, Paweł Passini, Grzegorz Pawłowski, Tomek Krzyżanowski, Piotr Furtak

THE ANCIENT ORCHESTRA

is an international artistic and research project initiated by Tomasz Rodowicz and Maciej Rychły within the Centre for Theatre Practices in Gardzienice in 2001. Since march 2004 Ancient Orchestra function in new Theatre Association CHOREA. The project is focusing on the oldest, practically unknown sources of European music.

This enterprise is a continuation of Maciej Rychły's works with the theatre ensemble of Gardzienice on the music for the staged production "Metamorphoses" according to Apuleius directed by Włodzimierz Staniewski (1995). Results of this early stage of musical works intended for atheatre spectacle was recorded and published on CD "Gardzienice Metamorfozy - Music of Ancient Greece". Yet there still remained much material unrealised, many questions, new ideas and fascinations; thus it became clear that it was but a beginning of a long-run work. The project is divided into several stages comprising research, reconstruction, arranging and performing the music of antique Greece and Rome as well as building copies of historical instruments.

The Orchestra's ensemble consists of 15 Polish and foreign singers and instrumentalists who have been meeting regularly for rehearsal sessions in Gardzienicesince September 2001. At present the ensemble works on 14 pieces arranged by Maciej Rychły who reconstructed them or composed basing on fragmentary antique sources. Thefinal shape and sound characteristics is an effect of the ensemble's common work during rehearsals. Advanced studies and research on antique instruments: phorminx, kithara, lyre, monochord, bucina, sistrum is carried on. Hhydraulis and aulos are about to be built. An average contemporary European Westerner usually recognises the Gregorian chant as origin of European music. The existing scores of antique pieces are known only to a small circle of specialists. There have been but a few attempts of presenting this music in a live performance. From the survived musical fragments as much as from sculpture, architecture and literature - we can read, sing and play lively songs, testifying to imagination, sensitivity and musical richness of antique composers, being at the same time poets and playwrights. Interpreting the antique music with a modern language we propose a hypothesis and invite to a dialogue and discussion on the musical heritage of Europe.

link in comments

bezdech

2009-05-10T00:51:00.002+02:00

***

Małgosi Łukomskiej i Zosi

w twoim oddechu
znajduję tchnienie
i kiedy go braknie
szukam dłońmi rozpaczliwie
kształtu twoich ust
by zebrać ostatnie krople
opowieści wonnych pól

tak,
chcę utonąć w tobie ukochana
i niech mnie zabierze
ten jeden pocałunek-drżenie
na każdą dobrą noc

dobry dzień

Nowica, 30.04.2009

Studyci z Swiatouspienskiej Lawry

2009-03-20T19:42:00.000+01:00

Studyci (skrót "MSU" od Monaci Studiti Ucraini) — jedna z modlitewnych wspólnot kościoła greckokatolickiego obrządku bizantyjsko-ukraińskiego. Początki zakonu sięgają działalności św. Teodora Studyty z Konstantynopola na przełomie VIII i IX wieku. Od X wieku działał na terenach dzisiejszej Ukrainy. Początkowo głównym jego centrum była Ławra Pieczerska w Kijowie.

Pod koniec średniowiecza, zakon znacznie ucierpiał wskutek najazdów Mongołów na Ruś. Po przywróceniu w 1700 komunii z Kościołem rzymskokatolickim, wiele wschodnich zwyczajów i tradycji monastycznych uległo zapomnieniu. W 1787 r. główny klasztor w Uniowie został zamknięty przez Austriaków. Odrodzenie zakonu rozpoczęło się w XIX w.

Większość studytów to prości ludzie, katolicy obrządku bizantyjsko-ukraińskiego, wywodzący się podobnie jak przed wojną ze wsi. Po przyjęciu do zakonu spędzają oni życie na modlitwie i pracy - zajmują się rolnictwem, pracują przy odbudowie zniszczonych monastyrów, opiekują się dziećmi z klasztornego sierocińca itp. Większość mnichów to bracia, którzy nie otrzymują święceń kapłańskich. Tylko niektórzy po wstąpieniu do zakonu są wysyłani na studia (najczęściej na KUL, lecz również do Europy Zachodniej), a następnie otrzymują święcenia kapłańskie. Jako ojcowie wchodzą potem w skład "rady starszych", która podejmuje najważniejsze dla ławry decyzje. Bieżące decyzje podejmuje przeor (ihumen). Jest nim od kilku lat wyświęcony w podziemiu o. Sebastian, mający opinię świątobliwego zakonnika i doskonałego administratora i zarządcy, dzięki któremu ławra uniowska rozkwita, stając się znów centrum wschodniego monastycyzmu. Studyci, oprócz pracy fizycznej, prowadzą działalność kaznodziejską, pedagogiczną i wydawniczą. Propagują także działalność ekumeniczną.

Uniów jest centrum tzw. ławry uniowskiej, czyli zespołu rozrzuconych po zachodniej Ukrainie klasztorów, które podlegają przeorowi (ihumenowi) i stojącemu ponad nim archimandrycie. Obecnie klasztory należące do uniowskiej ławry mieszczą się we Lwowie, Zarwanicy, Jaremczu, Dorze, Podkamieniu i Gródku Jagiellońskim. Inni studyci żyją także poza Ukrainą - we Włoszech i w Kanadzie. W sumie do zakonu należy obecnie około stu zakonników.

Ważną rolę w życiu monastyru pełni śpiew cerkiewny. Zakonnicy nie ograniczają się tu przy tym do śpiewania tradycyjnych ruskich pieśni, ale w poszukiwaniu własnych wschodnich korzeni chętnie sięgają do pradawnych chrześcijańskich hymnów rodem z Grecji i Bliskiego Wschodu.

Studites (b. 759, Constantinople,--d. Nov. 11, 826, Prinkipo, island in the Sea of Marmara; feast day November 11), abbot and leading opponent of iconoclasm, the doctrine opposing the veneration of religious images, which severely disturbed relations between the Byzantine and Roman churches, (Iconoclastic Controversy).

Under the influence of his uncle, Abbot Plato of Symbola, later a saint, Theodore became a monk and, later, abbot of a monastery near Mount Olympus in Bithynia (Minor Asia). For opposing as adulterous the second marriage of the Byzantine emperor Constantine VI to his mistress Theodote in 795, Theodore was exiled to Thessalonica. After Constantine's overthrow in 797, Theodore was recalled by the empress Irene. Thereafter, his religious community moved to the monastery of Studios in Constantinople. In 806 he clashed with the emperor Nicephorus I (who asserted authority over the Eastern church) about the appointment of Patriarch Nicephorus of Constantinople. Theodore was condemned by a council and exiled a second time (809-811).

When iconoclasm was revived by the emperor Leo V, Theodore led the opposition against the iconoclasts and was again exiled (816-820). Recalled by the emperor Michael II, who nevertheless favoured the iconoclastic party, Theodore was not allowed to resume his abbacy. With his monks he spent the rest of his life near Constantinople. He had fought for church independence from imperial power; because the patriarchs of Constantinople often had to compromise with the Byzantine emperors, he opposed the patriarchs too. Most of his works--which include homilies, three polemical treatises against the Iconoclasts, and nearly 600 letters--are in J.-P. Migne, Patrologia Graeca ("Greek Fathers"), vol. 99 (1903).

link in comments

(wiersz)

2009-02-21T21:58:00.002+01:00

***

(Małgosi Łukomskiej)

po pełni
ubyło księżyca
miasto zniknęło
i czas
wtulony w twoje piersi
obudziłem się w domu miłości
w kole

(Przeźmierowo, ostatnie dni 2008)

Obiektywem Dominiki

2009-02-10T23:36:00.009+01:00

Chciałbym zaprezentować kilka zimowych zdjęć, które w Nowicy zrobiła Dominika. Nie jestem znawcą fotografii i mogę tylko powiedzieć czy jakieś zdjęcie mi się podoba czy nie, ale zdjęcia Dominiki uważam za świetne.

Ulubione zajęcie Bolka

Letnie kąpielisko dla dzieci

Ushi

DudenHaus

Cmentarzyk

Ushi na tle swoich wypieków

Widoczek

Napisz do Dominiki

Orkiestra Św. Mikołaja - Lem-Agination

2009-02-07T12:40:00.001+01:00

Orkiestra św. Mikołaja – polski zespół folkowy istniejący od 1988 r. Orkiestra św. Mikołaja od lat plasuje się w czołówce polskich zespołów folkowych. Rozpoznawalną cechą kapeli jest akustyczne brzmienie i używanie wielu manier wokalnych, m.in. "białego śpiewu". W swoich aranżacjach siedmioosobowa grupa stosuje instrumenty strunowe: dutar i cymbały, smyczkowe - mazanki, skandynawską nyckelharphę i cała gamę tradycyjnych instrumentów dętych. To one w dużej mierze tworzą specyficzny i niepowtarzalny koloryt brzmienia zespołu nadając mu mistyczną aurę. Jako jedna z pierwszych kapel wprowadziła do repertuaru muzykę inspirowaną słowiańskim folklorem muzycznym, przede wszystkim polskim, łemkowskim i huculskim i tym inspiracjom pozostała wierna do dziś.

"Idea odtworzenia brzmienia kapeli łemkowskiej połączyła muzyków Orkiestry, z których każdy wędruje trochę inną ścieżką inspiracji. Są wśród nas przedstawiciele zarówno owych odkrywców - wędrowców jak i miłośników, albo przede wszystkim praktyków muzyki karpackiej. Są też tacy, których przodkowie pochodzą z tych gór. Czy udało nam się chociaż w niewielkim stopniu odpowiedzieć na pytanie, jaka była ta muzyka? A może nasza płyta to raczej głos w dyskucji, jaka byłaby współczesna tradycyjna muzyka łemkowska gdyby historia łaskawiej obeszła się z Łemkami i ich kulturą...

Łemkowszczyzna to w Karpatach kraina szczególna…Ślady ludnych niegdyś wiosek dostrzeże tu tylko wnikliwy obserwator. Przedzierając się przez morza zarośli i pola pokrzyw niczym archeolog tropiący zaginione cywilizacje przez kolejne poziomy osadnicze, odnajdzie stare studnie, piwnice i fundamenty domów, przydrożne krzyże, cerkwiszcza, cmentarze… Taki krajobraz to skutek brutalnych powojennych przesiedleń ludności łemkowskiej przeprowadzonych w latach czterdziestych ubiegłego wieku przez stalinowskie władze Polski. Wraz z siedliskami, katastrofę przeżyła łemkowska kultura z mozołem i pietyzmem kultywowana przez nielicznych, którzy powrócili albo skupili się w nowych miejscach zamieszkania. Wytrwałymi i skutecznymi odkrywcami „Łemkowskiej Atlantydy” okazali się turyści, którzy upodobali sobie tajemnicze góry i doliny Łemkowszczyzny, a szczególna rolę w popularyzacji kultury łemkowskiej odegrali zapaleni górscy wędrowcy wywodzący się z wielkich ośrodków akademickich.

Lem-agination to próba odpowiedzi na pytanie jaka była, a może jaka byłaby współczesna tradycyjna muzyka łemkowska, gdyby losy jej twórców potoczyły się inaczej. Na płycie posłuchacie zarówno znanych wszystkim tematów łemkowskich jak i specjalnie wyszukane "perełki" istniejące w zapisach etnografów lub na woskowych wałkach. Wierzymy, że dzięki doświadczeniu naszych muzyków zafascynowanych kulturą karpacką i ich porównawczym poszukiwaniom, przede wszystkim w folklorze muzycznym Bojków i Rusinów słowackich a także węgierskiej, polskiej i cygańskiej muzyce ludowej z regionów o podobnym archetypie, no i oczywiście na zachowanych strzępach prawdziwej kultury Łemków, materiał ma szansę realizacji założenia dość wiernej rekonstrukcji brzmienia."

Maria Natanson - violin, violas, solo vocals
Anna Bielak - violin, vocals
Katarzyna Mikołajczak - violin, vocals
Robert Brzozowski - doublebass
Piotr Majczyna - vocals
Bogdan Bracha - violin, vocals

Pacholę

The Saint Nicholas Orchestra (Orkiestra p.w. sw. Mikolaja) came into existence in 1988. Since then the band has focused on everything associated with folklore, especially whatever has been condemned to be forgotten, and yet can inspire and enrich contemporary culture.

The Orchestra gathers together people who would like to experience an adventure in folklore. The beginnings of the Orchestra were connected with hiking in the Polish mountains, which fifty years ago were still inhabited by Lemko and Boyko Ruthenians (eastern Polish Carpathians). The group’s members wandered through abandoned valleys and saw old terraced fields, orchards gone wild and forgotten paths. Who tilled these fields and trod the paths? How did those people live? What made them happy? What made them sad? The musicians tried to answer these questions by performing music that was once played there.

At first, its repertoire embraced mainly Ruthenian songs but now it comprises also music from the Hutsul region (Ukrainian Carpathians) and Poland - at the moment its main inspiration. The instruments played are: the violin, dulcimer, mandolin, mandola, cello, dutar, flutes, bass drum, congas, percussion instruments, guitars - 8 persons.

The Orchestra has played over 200 concerts and took part in 10 TV program. In 1994 the band played at the festival of European Broadcasting Union as the representatives of the Polish radio. Stylistically, the group departs from traditional patterns by applying foreign or non-traditional instruments such a dutar or guitars.

The arrangements are "unplugged" and they incorporate stylistic elements from many musical cultures. The words and melodies are authentic and collected from written and aural archival records.

In Poland, the Saint Nicholas Orchestra’s music is recognized by audiences as strongly transformed folk music, inspired by authentic and original folk sources. Foreign listeners, however, sometimes understand the group’s music as a quite genuine continuation of living folk tradition because it plays acoustic instruments and tries to preserve the folk vitality and liveliness of the original in its arrangements and performances. (worldmusiccentral.org)

try it before you buy it

Gardzienice w Nowicy

2009-01-24T10:17:00.005+01:00

O Ośrodku Praktyk Teatralnych "Gardzienice" prowadzonym przez Włodzimierza Staniewskiego zapewne wielu słyszało, więc nie będę się o tym rozpisywał. O tym, że "Gardzienice" gościły w Nowicy pamiętają może jeszcze nieliczni starsi mieszkańcy, a może też pozostał jakiś duch w sercach tych, którzy ponad 20 lat temu byli dopiero dziećmi. Ufam, że tak jest, bo zespół to wyjątkowy. Jedną z praktyk grupy były organizowane przez nich Wyprawy i Zgromadzenia i czytając włąśnie książkę Zbigniewa Taranienko poświęconą "Gardzienicom" (Wydzwnictwo Test, 1997) natknąłem się na pewne nowickie wątki oraz obszerny opis takiego Zgromadzenia w Nowicy, które odbyło się w październiku 1981 roku autorstwa Haliny Filipowicz zamieszczony w artykule "Wyprawa w głąb kultury" ("The Drama Review" 1/1983). Chciałbym przypomnieć jego fragmenty:

Mieszkańcy wsi są chętni do przyjścia na Wieczorne Zgromadzenie. Spotkanie zaczyna się około 19.30. Gdy jest ciepło, spotkania takie mają miejsce na polach i łąkach, w naturalnym otoczeniu pagórków i gór. Ale chłód górskiej pogody zmusza nas dzisiejszego wieczoru do zebrania się w pokoju, gdzie śpimy i mamy próby. W pokoju panuje mrok, tylko świece palą się na parapetach okien. Członkowie „Gardzienic” mieszczą się na podłodze zwróceni do najstarszych, siedzących w honorowym pierwszym rzędzie. Staniewski (kierownik „Gardzienic”) tłumaczy: Przyszliśmy tutaj nie po to, by pokazać teatr, ale by nauczyć się waszych pieśni i muzyki. Trochę czasu upływa, zanim miejscowi przezwyciężają swoją nieufność wobec obcych i kiedy otworzy się strumień spontanicznej, twórczej energii.

Żywot protopopa Awwakuma

Na początku słyszymy stłumione szepty, czyjeś zawstydzone chichotanie i ledwie słyszalną melodię. Nagle ten nerwowy szept i wstydliwe nucenie wybucha w pełną i melancholijną pieśń o dawno przeminionej młodości. Chłonąc energię „Gardzienic” śpiewają z nimi. Ta pieśń poprzedza następną i jeszcze następną. Gdy ludzie stają się zmęczeni, Staniewski zachęca ich: Wasze dzieci odeszły stąd i Was nie będzie kiedyś. Co wówczas zostanie po Was? Tylko pieśni, których uczymy się od Was, będą żyć dalej. Jestem trochę zaniepokojona uderzającym wprost, jakoś agresywnym zwracaniem się, ale ludzie nie są wcale zniechęceni: Tak, oni mają rację. No, kobiety, a może zaśpiewamy parę weselnych pieśni? Kilka głów zbiera się, szepty przeciągają się. Jedna z kobiet tłumaczy, przepraszając: Ostatnie wesele było tu wiele lat temu, nie pamiętamy wszystkich słów. Będziemy próbować.

Tradycyjne pieśni weselne powolutku wysnuwają się z przeszłości. Ci, którzy siedzą w zatłoczonej, zadymionej szkole, już nie są sobie obcy - pochodzą z różnych etnicznie i społecznie warstw, ale stają się grupą ludzi, którzy ufają sobie i szanują siebie nawzajem; ludzi, którzy znajdują radość i siłę w byciu razem i w dzieleniu się swoim kulturowym dziedzictwem. Ludzie ze wsi zaprezentowali swoją kulturę, teraz „Gardzienice” ofiarowują swoje.

Około 21.30, gdy dokonała się już wymiana wśród uczestników spotkania i gdy śpiew trwa nadal, kilku członków zespołu gdzieś znika. Parę chwil później z dworu, dochodzą dźwięki muzyki. W małej, wklęsłej przestrzeni wśród drzew, tuż na zewnątrz szkoły, za chwilę zacznie się Spektakl Wieczorny.

Spektakl przemawia bardziej do zmysłów i uczuć, niż do intelektu i rozumu. Nie ma w nim jednego wątku ani rozwoju psychologicznego postaci, jest natomiast szybkie następstwo krótkich, dynamicznych epizodów. Czynniki organizujące to szybki rytm i oszałamiająca gra przeciwieństw: powagi i groteski, duchowego i grubiańskiego, czystego i rozpustnego. Nastrój zmienia się - od uroczystego do lekkomyślnego, od cynicznego do wysublimowanego, od ironicznego do uczuciowego [...] Z wszystkimi jego wyobrażeniami, nieskromnością i obelgami Spektakl Wieczorny jest ekstatyczną celebracją karnawałowego ducha święta ludowego - wspólnego i wyzwalającego. Duch ten nie zginął w tubylcach z Nowicy. Rzucam okiem na miejscowych ludzi. Oczy ich spoglądają na dawno zapomnianą rzeczywistość, młodości i żywotności - ich własną i własnej kultury. Przedstawienie budziło wspomnienia i skojarzenia, zagrzebane od dawna w świadomości zbiorowej tej wspólnoty. Stara kobieta za mną spontanicznie podchwytuje pieśń „Gardzienic”. Wkrótce dołączają do niej inni. Przedstawienie przekroczyło barierę kulturową, stopiło się z życiem ludzi.

Kiedy jesteśmy z powrotem w budynku szkoły, Staniewski nie musi już namawiać tubylców do śpiewania. Pieśni następują szybko po sobie, jakby ludzie chcieli odwzajemnić się „Gardzienicom” za ich pracę. Jest niemal północ. Świece pogasły, niemal niepostrzeżenie rozpoczynają się Gusła - w niewielkiej surowej przestrzeni, obejmującej parę metrów kwadratowych między drzwiami i pierwszym rzędem widzów. Staniewski stoi przy wejściu i kieruje zarówno muzyką, jak i działaniami [...] Staniewski wyraźnie czuje, że ludzie ze wsi są z nami, ponieważ dzisiaj ani nie skraca, ani też nie przemieszcza scen, zachowując wszystkie kontrasty i niejasności przedstawienia. Jeden z aktorów (Mariusz Gołaj), noszący rozpiętą koszulę klęka nad metalowym sagankiem mającym świeczkę w środku. Płomień rzuca niesamowity cień na jego twarz, podczas gdy on sam rozpoczyna pełen ducha monolog z IV części Dziadów:

Idę z daleka z piekła czyli z raju
a dążę do tegoż kraju.

(fot. Hugo Gleudinning)

[...] Głucha cisza panuje wśród Łemków, którzy przydali monologowi swoje własne znaczenie, oni także powrócili do domów z wygnania, znajdując ruiny porośnięte chwastem w miejscach, gdzie niegdyś były ich domostwa. Ton zmienia się gwałtownie, gdy wpada aktorka ze wstążkami wplecionymi we włosy, trzaskając drzwiami za sobą. Chichocze dziko i szepcze ze starymi kobietami z widowni. Jadąc na widłach lub tuląc saganek, natychmiast jest rozpoznawana przez patrzących jako wiedźma z ludowych opowieści słowiańskich albo wiejska lunatyczka, nawiedzona przez złego ducha. Wiedźma wręcza młodemu człowiekowi parę gumowych butów, kufajkę i filcowy kapelusz, sama naciąga na głowę chustę. Oboje dołączają do procesji aktorów - wystraszonych, wtulonych w siebie wieśniaków, którzy gromadzą się o północy, aby przywołać duchy zmarłych. Wieśniacy poruszają się niespokojnie naokoło tupią butami i przywierają do siebie jak stado ptaków. Przytłumionymi głosami recytują inwokację, która stopniowo narasta w zapamiętały krzyk staccato.

Ciemno wszędzie, głucho wszędzie,
co to będzie? co to będzie?

Ifigenia w Aulidzie

[...] Muzyka - melodie białoruskie, ukraińskie i chasydzkie, oberek, polski taniec ludowy, kołysanka w jidysz oraz dysonansowy motyw nazywany przez Staniewskiego onomatopeicznie „wizgi” - wykonywane jest przez dwa flety i cymbały [...] Śmiałe zmiany nie wydają się szokujące mieszkańcom Nowicy. Oni opowiadają raczej w sposób intuicyjny, na sumę wszystkich doznań zmysłowych, a nie na pojedyncze sceny. Są urzeczeni tajemniczością przywołaną przez spektakl; kiedy zapalają się światła, nie słychać braw, panuje duga cisza.

Kilkunastu mieszkańców zostaje z nami aż do około drugiej w nocy. Stary człowiek z brodą wzdycha w zadumie: Jak bardzo chciałbym ruszyć z wami w drogę.

cicha ...

2008-12-07T12:42:00.004+01:00

Coraz bliżej, coraz dalej ten blog staje się pamiętnikiem. Miało być o Nowicy i z pozoru wydaje się nie być. Moje życie to moja Nowica. Smutki, radości, uśmiechy i łzy. Moja Miłość - to wszystko moja Nowica. Każdy pagórek, wzniesienie, szum traw, krople deszczu, muzyka ognia w palenisku, zapach ziół, Małgosia - cały kosmos - to moja Nowica. Każdy z nas ma swoją Nowicę. Dlatego w ten święty czas życzę Ci Moja Nowico - bądź jak zawsze - cicha i spokojna - pokorna i wieczna. I przyjmij mnie kiedy do Ciebie zapukam.

fragmenty błękitu

2008-12-07T12:25:00.003+01:00

* * *
(for G.)

każdego dnia
nieudolnie
staram się
w rąbek niebia
Ciebie przyodziać

nieustannie dla Ciebie Gosiczku
samo pisze to życie

Lidka

2008-11-13T22:36:00.006+01:00

Lidka jest jedną z najstarszych (nie w sensie wiekowym) przyjezdnych mieszkanek Nowicy. To pełna serdeczności i wrażliwości osoba. Jej piękny uśmiech na długo zapada w pamięć. Często zatrzymuję się przy jej domku zasłuchany w muzyczne frazy, które wydobywa z przeróżnych instrumentów. Jest w końcu wszechstronnie utalentowanym muzykiem. Od kiedy sięgam pamięcią grała w Zabrzańskiej Orkiestrze Rockowej, ale stale doskonali swój warsztat i rozwija muzyczne horyzonty. Krótko mówiąc - to moja przyjaciółka.

xxx

Pod powiekami oczu
Ukryte ja
Rozmarzone pokusą

Pod płaszczem nocy
Wciąż nowe olśnienia
Znów nowe przepaście

Kolejny dzień
Zaczynam zaczynasz
Życie ...
Jak pustą kartę
By wypełnić treścią

Kiedy tańczą dusze
Jak we mgle blady świt
Pod powiekami
Nasze ukryte
Lęki ... marzenia

A dusze tańczą
One tańczą ... tańczą
Gdzieś tańczą

Trudno jest pisać o muzyce, którą komponuje Lidka. Dla każdego, kto choć trochę czuje się wrażliwym słuchaczem jest to przeżycie bardzo osobiste. To medytacja - chwila "bycia" i obcowania z czymś pięknym i eterycznym - z czymś co w każdej duszy gra. Muzyka Lidki jest łagodnym powiewem wiatru, strumieniem miłości, który porywa dusze, tęsknotą, pragnieniem, łzą - nutą - Nią samą.

Rajd Maszyn

2008-10-09T14:59:00.002+02:00

Tytuł posta nie ma nic wspólnego ze świetnym skądinąd zespołem muzycznym. Zamieszczam poniżej artykuł z krakowskiego wydania Gazety Wyborczej poświęcony kretyńskim i niebezpiecznym rajdom samochodowym, które uskuteczniają sobie miłośnicy cztrech kółek. Aż trudno uwierzyć, że tak debilna rozrywka musiała właśnie przywędrować w region Beskidu Niskiego. Te wyścigi to kolejny przykład totalnego bezprawia i nieposzanowania natury. Inną plagą trapiącą ten rejon to bandy myśliwych włażących nawet na prywatne tereny i wystrzeliwujących zwierzęta. Te półmózgi nie dość, że nie posiadają zezwoleń na korzystanie z prywatnych terenów potrafią jeszcze grozić ich właścicielom. To nie są żarty - tym procederem powinny zainteresować się lokalne władze oraz policja.

Rajdowcy rozjeżdżają podgorlicką wioskę
Ireneusz Dańko

"Kierowcy rajdowi od kilku dni terroryzują mieszkańców podgorlickiej wioski Nowica. - Strach przejść na drugą stronę drogi do obory, bo pędzą autami na złamanie karku - skarży się sołtys Maria Wacek.

Spokojna, połemkowska miejscowość leży na trasie Rajdu Magurskiego, który w piątek i sobotę przejedzie przez Beskid Niski. Impreza zawita tutaj po raz czwarty, mimo głośnych w poprzednich latach protestów mieszkańców. Start zapowiedziało kilkudziesięciu zawodników, w tym najlepsi, na czele z Leszkiem Kuzajem. - Pół dnia jesteśmy odcięci od świata podczas rajdu, ale kierowcom i tego za mało. Kilka osób musiało ostatnio skakać do rowu, żeby ujść cało przed autem - opisuje samochodowe szarże sołtys Nowicy. Od początku tygodnia - jak twierdzą nowiczanie - nie ma dnia, żeby pustą zazwyczaj drogą nie "rajdował" jakiś samochód. Niektóre sportowe ekipy blokują nawet dojazd do wioski, aby nikt nie przeszkadzał kierowcom w trenowaniu manewrów na trudniejszych odcinkach najbliższego wyścigu.

- Kazali czekać na przejazd, aż skończą trening. Przepuścili mnie do domu dopiero, gdy zadzwoniłem na policję - opisuje Filip Bojko wtorkowy powrót z pracy do domu. Dzień później musiał salwować się ucieczką z drogi, gdy szedł z narzeczoną do sklepu. - Akurat wychodziliśmy na górkę, gdy z przeciwka wyskoczyły na nas cztery auta. Jechały na pewno ponad 100 km na godzinę. Prawie otarły się o Karolinę - relacjonuje zdenerwowany mężczyzna. Wezwał telefonicznie policję. Kiedy przyjechał patrol, po rajdowcach nie było już dawno śladu. Koło skrzyżowania we wsi leżał tylko przewrócony znak "stop".

Organizatorzy z Automobilklubu Małopolski Krosno od "Gazety" dowiedzieli się o dzikich treningach przed wyścigiem. - Póki kogoś nie złapie policja, to nic nie możemy zrobić - odparła Danuta Lawa z biura rajdu. To samo powtórzył Krzysztof Mikruta, odpowiedzialny w gorlickim starostwie za organizację rajdu. - Żaden zawodnik nie występował o przejazd na odcinkach testowych. Gdyby trenował bez naszej wiedzy, to ryzykowałby wykluczeniem z rajdu - dodał. W czwartek odbyło się - jak zapewnia - jedynie zapoznanie kierowców z trasą ("oczywiście, zgodnie z przepisami o ruchu drogowym"). Nie dowierza relacjom mieszkańców Nowicy. Dobrze pamięta, że właśnie ta wioska od początku protestowała przeciw rajdowi. Ten zaś - zdaniem starostwa - jest znakomitą promocją regionu. - Samochody rajdowe pracują głośniej niż zwykłe, dlatego być może niektórym wydaje się, że szybciej jeżdżą - podejrzewa Mikruta.

Gorlicka policja dotychczas nie zatrzymała żadnego uczestnika nielegalnych treningów. Przekonuje, że trasę wyścigu ma pod szczególną pieczą. - Od jutra pojedzie tam kilka razy więcej patroli. Jeśli trzeba będzie, to wyślemy nieoznakowany radiowóz - zapowiada nadkomisarz Mirosław Kawa, naczelnik sekcji prewencji ruchu drogowego Komendy Powiatowej Policji w Gorlicach. Źródło: Gazeta Wyborcza Kraków, styczeń 2008"

Kyrie

2008-09-29T20:24:00.007+02:00

* * * (dla Gosi)

2008-09-22T17:53:00.008+02:00

***
(Gosi)

każdą godziną
myślę o Tobie
żyję dla Ciebie
czuję Cię
w sobie
i zasnę
w Tobie

fot. Czarna Gosia

Z archiwum Mirka i Oli

2008-09-22T17:31:00.010+02:00

Zabrzańska Orkiestra Rockowa z Nowicy

Chciałbym przedstawić kilka archiwalnych zdjęć ze zbiorów Mirka Ładosia i Oli Padzik (mam nadzieję, że mi to wybaczą). Mirka i Olę będzie z pewnością okazja szerzej przedstawić przy innej okazji. Są w Nowicy jednymi z najstarszych "przyjezdnych". Związali się z tą ziemią, żyją tu i szanują kulturę rdziennych mieszkańców. Wrośli w nią i zapuścili korzenie. Tu jest ich miejsce. Ich dom.

Ola, Mirek, Lidka i dzieci

Jacek Hałas i Mirek

Jacek Hałas z zespołem Muzykanci (?)

Karolka

Czarna Gosia i Zosia

Duchy na połoninach

Autorów zdjęć nie podam bo po prostu ich nie znam

Szymon

2008-08-26T10:39:00.007+02:00

(fot. Tomasz Sikorski)

O Szymonie i jego pracy można sporo poczytać na stronie internetowej stowarzyszenia Magurycz i w innych zakamarkach sieci. Nie będę więc rozpisywał się wiele na ten temat. To, co robi Szymon zasługuje na jak największy szacunek i uznanie. Nie ma chyba w Polsce ludzi, którzy w tak bezinteresowny sposób zabiegają o ocalenie od zapomnienia wielu bezcennych zabytków kultury, która pomału giną - pokryte mchem, niszczone wiatrami, rozkradzione. Będąc w Nowicy musicie koniecznie obejrzeć skromną wystawę poświęconą pracy Magurycza. Historia tego pięknego społecznego zrywu sięga roku 1986, kiedy to Stanisław Kryciński i Szymon Modrzejewski w Bieszczadach zorganizowali pierwszy obóz "Nadsanie". Z biegiem lat było ich coraz więcej, a i grupa ochotników systematycznie się powiększała.

Idea pracy jest całkowicie apolityczna i nie służy żadnej instytucji czy kultowi. Nie wynika z inspiracji religijnej, a odwołuje się jedynie do wrażliwości i potrzeby służenia. Ideą obozów organizowanych od 19 lat, jest ratowanie, inwentaryzacja i dokumentacja sztuki sakralnej, krzyży i kapliczek przydrożnych oraz wszelkich obiektów sztuki cerkiewnej pozostających bez opieki: chrzcielnice, krzyże ze zwieńczeń nie istniejących cerkwi, kostnice, kaplice, a także archiwalia na terenach zamieszkiwanych pierwotnie głównie przez Bojków i Łemków, ale także Żydów, Polaków, Cyganów i Niemców.

(fragment wywiadu z Szymonem znaleziony gdzieś w sieci - nie pomnę autora)

Jak wygląda renowacja zniszczonego nagrobka?

Nie zajmujemy się renowacją, ponieważ oznacza ona doprowadzenie czegoś do stanu poprzedniego. Nie zajmujemy się też konserwacją, dlatego że nie mamy na ten temat dostatecznej wiedzy. Po prostu remontujemy. Leżący w ziemi nagrobek przede wszystkim odkopujemy, usuwamy stare zaprawy, niepotrzebne i zwykle zdezintegrowane, które niczego już nie trzymają. Po czym czyścimy go, poza czyszczeniem mechanicznym także chemicznie stosownymi chemikaliami, w które pomagają nam zaopatrzyć się konserwatorzy. Często nagrobki maluje się wapnem, ale jeśli chcemy zachować je dla przyszłości, a nie tylko patrzeć z perspektywy własnego życia, zadbać żeby stały dłużej, warto zrobić to dobrze. A wapno kamiennym nagrobkom szkodzi.

Jak zdobywacie pieniądze na materiały?

Cała praca odbywa się społecznie, wszyscy w NGK "Magurycz" pracują społecznie, począwszy ode mnie po każdą osobę, która tu przyjeżdża. Idea pracy na cmentarzach jest apolityczna, nie służy żadnej instytucji, kultowi, nie głosi też żadnej wizji historii, nie wynika z inspiracji religijnej, a odwołuje się jedynie do wrażliwości i potrzeby służenia. Pieniądze na materiały pochodzą z różnych fundacji. Sporadycznie, acz to wyjątkowo cenne, wspomagały nas finansowo osoby prywatne.

Czy każdy może z Wami pracować?

Członkiem grupy zostać może każdy, kto gotów jest poświęcić się pracy na cmentarzach i nie tylko, naturalnie bez względu na narodowość czy wyznanie.

Wasze dokonania w 2005 roku to...

W tym roku odbyły się 4 obozy. Zakończyliśmy remont tzw. grzebalnego cmentarza w Szklarach oraz grzebalnego i cerkiewnego w Mszanie. My je dzielimy na cerkiewne i grzebalne. Dawniej, naturalnie chowano wokół świątyń, ale żeby odróżnić te cmentarze, bo zwykle są położone blisko siebie i chociaż ich funkcja jest taka sama to dzielimy je na cerkiewne, czyli te wokół miejsca po cerkwi i te wyznaczone osobno. W lipcu wykopywaliśmy i wywoziliśmy macewy z jaśliskiego kirkutu, które użyte zostały do budowy tamy na potoku Bełcza w czasie wojny. Na razie umieściliśmy je w magazynie w Posadzie Jaśliskiej. Jaki ich los dalszy będzie tego nie potrafię powiedzieć. Ja chcę żeby wróciły na kirkut, bo to cmentarz jest miejscem właściwym dla nagrobków, a nie lapidarium. Jutro kończymy pracę w Kotani, gdzie remont przeprowadziliśmy we współpracy ze Stowarzyszeniem Miłośników Krempnej i Okolicy.

Czy słyszałeś o tym, że w Bartnem ma powstać muzeum kamieniarstwa? Co o tym myślisz?

Nie, nie wiedziałem. Mam nadzieję, że nikt nie będzie tam zwoził nagrobków i krzyży przydrożnych. Bo nagrobek jak sama nazwa wskazuje winien stać nad grobem a gdzie indziej jest tylko gadżetem. Nawet krzyż przydrożny służy miejscu, wskazuje jakąś całość, wszechświat. Oznacza koniec wsi, jest postawiony na chwałę Boga, albo że tu uderzył piorun i nie zabił. Motywów jest tyle mniej więcej chyba co ludzi. Rzeczy te nadal służą miejscu, a wyrwane z kontekstu nic nie znaczą, stają się nieczytelnymi symbolami. Trzeba pamiętać, że dla przeciętnego mieszkańca wsi to było centrum świata. Ja wiem, oni stosunkowo niewiele się poruszali, ale cerkiew, cmentarz to była sfera sacrum, coś nietykalnego.

Skąd Twoje zainteresowanie tą tematyką?

Od 1986 roku zacząłem jeździć w Bieszczady i w Berehach Górnych zobaczyłem zaniedbany cmentarz i postanowiłem się nim zająć. Jeżeli kamieniarze z Bartnego są rozpoznawalni, to w Bieszczadach nie ma takich nagrobków, te które spotkałem są jedyne i niepowtarzalne. Dlaczego tak postanowiłem? Nie wiem dlaczego? Tak po prostu, to jest jedyny motyw. Jedni chodzą na ryby, my remontujemy cmentarze.

Czy oprócz różnych fundacji znajdujecie zrozumienie i pomoc lokalnych organizacji?

Nie utrzymujemy żadnych stosunków ze związkami wyznaniowymi. Przy czym ja nie narzekam, nie mam żalu. To tak jakby mieć żal do Polaków, że nie zajmują się cmentarzami swoich rodaków. Mam głębokie przekonanie, że robię dobrze, zgodnie z zasadą, żeby nie szkodzić. Ustawa o cmentarzach i grzebaniu zmarłych mówi, że cmentarzem wyznaniowym zajmuje się Związek Wyznaniowy. Zaniedbanych cmentarzy jest całe mnóstwo i trudno oczekiwać, od małej społeczności np. Łemków żeby oni zdołali się tym zająć. Wiele remontów wykonuje się też niefachowo. Za 50 lat efekt będzie taki sam, wszystko się rozpadnie nawet jeśli nikt się nie będzie nad tym pastwił. My na ogół pracujemy na cmentarzach, które są totalnie zdewastowane.

Szafka

2008-08-05T16:35:00.008+02:00

Haśkowa, Szafka i Kama (fot. Bussi)

"Miałam przyjaciela, jakiego nie ma nikt na świecie. Był jak dziki konik z brązową grzywą, pachniał wiatrem. Oswoiłam go pewnego lata. Mojego przyjaciela spotkałam na górskich łąkach. Biegł, lecz jego spojrzenie zatrzymało się na mnie na chwilę. Ta chwila była nasza.

Tego lata dał mi przedziwną tęczową kulę. Szkło było kruche, popękane. Ostrożnie trzymałam je w dłoniach i niosłam aby jeszcze choć chwilę istniało. Tego lata dał mi małego umierającego zajączka, abym go kochała przez krótką chwilę jego umierania. Dał mi swoją ostatnią miłość.

(fot. Bussi)

Nasza przyjaźń zdawała mi się czasem nierealną, niczego nie żądała, nie układała planów na przyszłość, była po prostu ciepłą, przyjazną falą, którą do siebie wysyłaliśmy. Mój przyjaciel umarł, wiedziałam, że to było nieuchronne.

Kim byłam dla niego? Czy potrafiłam iść z nim aż do kresu? Tęsknię za nim cygańską częścią mojej duszy, tęsknię bardzo..."

Ciężki, Piotrek Fuglewicz, Haśkowa, Szafka, Bussi, Halawa

Czuła jak noc, czułości pełna
Pamięci mej mięciutka wełna
Otula żalem
Żalem - szalem ...

Kasia z Leszczyn

Szafka i Maciek (fot. Kangur)

Pamiętam Przyjacielu Twoją ostatnią wizytę. Twoje słowa i dotyk, który ból koił. Nie wiedziałem wtedy, że jesteś tu ostatni raz i, że to ja powinienem tulić Ciebie. Odszedłeś, ale to, co pozostawiłeś to największy skarb. Nie smutek i łzy, lecz rześki powiew wiatru - ciepły promień słońca. Te długie wieczory kiedy jeszcze szczerze śmiać się umieliśmy. Czasem sponiewierani, ale szczęsliwi i prawdziwi. Wiele sie zmienilo, bo czas zmienia miejsca, lecz to, co nam w duszy gra pozostaje niezmienne. Jak stary dobry blues - gleboki, pelen bólu i miłości. Ilekroć jestem tu - myślę o Tobie - tam - i wiem, że jest Ci dobrze. Odwiedzamy Cię we snach z Czarną Gosią. Tak - marzenia się spełniają - i Ty jesteś spełniony. Brakuje mi Ciebie Szafko - - - Bussi

Krzysiek Wrona

2008-08-02T19:40:00.006+02:00

Nie umiem wypowiadać opinii o ludziach, których słabo znam choć Krzysiek Wrona związany jest z Nowicą nie krócej niż ja, ale widać jakoś nie po drodze było. Uważam, jednak, że to, co robi godne jest jak najbardziej zainteresowania i zadumy. Widać nadszedł teraz czas, chociaż Wrona nie przebywa tak często w Nowicy. W każdym razie nic straconego, żeby to nadrobić. W tym miejscu pozbierałem po prostu to, co się dało pozbierać w sieci na temat Krzyśka.

Krzysztof Wrona - śpiew, akordeon. Typ "Artysty Osobnego". Poeta, muzyk, gawędziarz, mag. Tworzy na akordeonie własne, niepowtarzalne brzmienie. Z powodzeniem przywraca do życia stary, ludowy obyczaj "pieśni dziadowskiej". Całlkowicie oryginalny, wydobywa formy z samych żywiołow, ognia, wiatru oraz drewna. Jest tak zwanym "animatorem" wszelakich działań artystycznych czerpiących z intuicji i wrażliwości a nie kalkulacji. Pracuje w lesie - ma stałą siedzibę w Dąbrowie Dolnej u stóp Gór Świętokrzyskich - odnajduje tam gałązki, które mówią. Rzeźbiąc je, tworzy dialogi i scenariusze, a także komponuje muzykę. Poszukiwacz wolnych przestrzeni, leśnych gadek i szmerów z łąki. Śpiew ptaków przynosi refreny do Jego piosenek, a potem wystarczy już tylko,że splecie trochę wikliny i wszystko samo jak strumyk, cicho i powoli sobie płynie. Współtworzy wiele różnych ciekawych projektów. Prowadzi Teatr Lalek. W maju tego roku pokazał wraz z Wielokulturowym Zespółem Ludowym "WIOHA" spektakl - „Zaufaj duchom co w tobie śpią” - wielowarstwową muzyczną opowieść o wędrówce do NIC, które jest wielkie jak Gopło. U jej kresu okazuje się, że jest jeszcze COŚ. Wielka szkoda, że zniknęła autorska witryna Krzyśka gdzie można było zapoznać się z jego poezją. Trochę wierszy gdzieś znalazłem i poniżej przedstawię kilka.

Krzysztof Wrona, nazwany przez znajomych "wędrującym artystą", stworzył w Dąbrowie Dolnej pod Kielcami dziecięcy teatr. Przyjechał do Dąbrowy ze Śląska. W maju wynajął wiejską chałupę i zaczął organizować dziecięcy teatr. Do wspólnej zabawy namówił sześcioro dzieci z tutejszej szkoły podstawowej. Od tego czasu powstało kilka przedstawień, w tym "Jaworowa baśń" i napisane przez niego przedstawienie "Przygody Letilatego". Dziecięcy zespół, nazwany Teatrem pod Lnianym Niebem, ma też swoją własną, ułożoną przez artystę piosenkę. Przedstawienia odbywają się w chałupie Krzysztofa Wrony, a jedno z nich zostało ostatnio pokazane na dożynkach w Tokarni. Pieczę nad wiejskim teatrem sprawuje Muzeum Zabawkarstwa, dostarczając małym aktorom zabawki,służące za teatralne rekwizyty, np. słomiane marzanny czy wykonane z sizalu krasnoludki. - Krzysztof Wrona nazywa swoje przedsięwzięcie warsztatami wrażliwości - mówi Krystyna Nowakowska, opiekunka teatru. - A to dlatego, że uczy dzieci wrażliwości na urodę natury i sztukę. Dzieci nie tylko przygotowują przedstawienia, ale uczą się też plecionkarstwa, malują glinkami na płótnie, wykonują stroje i dekoracje do przedstawień. W chałupie artysty udekorowały gliną jedną ze ścian. Krzysztof Wrona jest dobrym przewodnikiem w tych plastycznych zajęciach, bowiem specjalizuje się w dekoracji wnętrz za pomocą naturalnych materiałów, jak gliny czy wiklina. Jest m.in. autorem wiklinowego drzewa, które służyło za dekorację widowiska Kieleckiego Teatru Tańca "Świętokrzyskie sny", pokazanego w Brukseli z okazji wejścia Polski do Unii Europejskiej. (E) (Kieleckie "Słowo Ludu" 15.09.2004)

Troche rzeczy znalazłem na stronie nieznanego mi bliżej Sylwka (w tym również fragment prezentowanego filmu), bo myślę, że warto ocalić to od zapomnienia.

ŚLEPIEC

Przez te chwile co tu jestem
chciałbym piękna jak najwięcej
oddać ślepcom
będąc ślepcem

KOLĘDA 2000

Dwa tysiące lat, miliardy ludzi
budowało w świętym trudzie
to co dzisiaj wokół nas.
I utkali całun kłamstw,
kto omamił ich i jak ?
Niewolników łzy
płyną obok rzeki krwi.
Co się jednak stało dziś,
obudzili się pasterze
gdzieś zaklęci śpią rycerze
pora iść – zbudzić ich !

PIOSENKA DLA MOJEJ ANI

Ja nie powiem Ci córeczko jak masz żyć
powiem tylko że możemy razem śnić.
O tym co przyjdzie
o tym co będzie
będziemy nigdzie
będziemy wszędzie
łączy nas nić ty po niej przyjdź.
Ja nie powiem Ci córeczko jak masz żyć.

KONIEC BANDOSKI

Zaufaj duchom co w tobie śpią
dotykaj brzóz, platanów słuchaj
i daj się obmyć łzom wierzby suchej.
Ogień zaklęte w drzewo słońce
i zieleń by boso biec po łące
gdy suitę jesienną osika gra
niech cię poniesie mowa traw
i zamieszkam w twojej głowie
że prawdziwie ludzki człowiek musi przyjść.

Tam gdzie kościółki stare
co u źródeł budowane
wrócisz choćbyś stracił wiarę
i gdy do wigilii siądziesz
będę z Tobą choć na sądzie gdzieś wśród gwiazd.

PIOSENKA DZIADA LIRNIKA

Stary jestem dziad
szedłem drogi szmat
za tych głupich parę groszy
dam ci wszystko o co prosisz
dam ci cały świat.

Krzysztof Wrona
Dąbrowa Dolna1
26-010 Bodzentyn

Czarna Gosia

2008-07-24T13:56:00.003+02:00

Trudno pisać o kimś kto jest jedną z najważniejszych osób w moim życiu. Brakuje emocji, tchnienia, które mogłoby ożywić każde słowo. Taki stan potrafią oddać poeci w swoich niedomówieniach. Czasem piszę wiersze, ale chyba nie jestem poetą. Jeśli jakiś uda mi się napisać ostatnio to jest to wiersz dla Niej, bo ona porusza moją duszę.

Gosię poznałem wiele lat temu, kiedy pierwszy raz zawędrowałem do Nowicy. Nosiła czarne dready i stąd może wzięło się przezwisko "Czarna Gosia". Mieszkała wtedy na Dudce u Leszka Wronowskiego i po raz pierwszy w życiu oświadczyłem się. Choć moje oświadczyny zostały odrzucone nie jest to niemiłe wspomnienie. Potem nasze drogi rozeszły się, ale od czasu do czasu krzyżowały w Nowicy.

Kilka lat temu - po ciemnej nocy mojego życia - chyba najmroczniejszej - znowu zobaczyłem Gosię i wtedy uświadomiłem sobie, że obok mojego synka Grzesia jest najjaśniejszą Gwiazdą na firnamencie, co Wieczność się nazywa. Dzięki Gosi poznałem czym jest bezwarunkowa akceptacja drugiego człowieka ze wszystkimi jego ułomnościami, słabościami i co znaczy dać komuś odrobinę ciepła. Nie wiem jakimi teraz ścieżkami wędruje, bo kochać nie znaczy zamykać kogoś pod szklanym kloszem własnych uczuć. Miłość to wolność, więc wędruje gdzieś swobodnie między nami i między innymi. Wolna.

Trudno pisać.... trudno.... Nie boję się tej Miłości i mówię światu -

Kocham Cię

Jacek i Alicja Hałasowie

2008-07-24T12:40:00.001+02:00

(fot. Wacław Bugno)

Zegar bije, świat swoje cukruje godności,
O jak wielu już zwiodły jego obłudności
Zegar bije, ciało cię uciechą częstuje,
A zawetyć piekielne gorzkości gotuje.
Zegar bije, ciebie wnet na sąd zawołają,
Na którym ledwie święci sprawę wygrywają.
Zegar bije, śmierć życie ścina na inszy świat,
Ty nie wiesz czy w twej drodze trafisz na dobry trakt.
Zegar bije, już wieczność, wieczność następuje..

Jacka i Alicję Hałasów poznałem w tym roku. Na początku kontakt był telefoniczny, ale po kilku rozmowach zorientowałem się, że rozmawiam z kimś wyjątkowo bliskim. Spotkaliśmy się w maju w Nowicy i to spotkanie pozostawiło niezwykły ślad w moim życiu. Nie często bywa, że widząc kogoś po raz pierwszy ma się wrażenie, że zna się tę osobę od wielu lat. Od Jacka i Alicji bije tak niesamowite ciepło, że nawet kamienie nie pozostałyby niewzruszone. Atmosfera jaką potrafią wyczarować w swojej jurcie jest czymś niespotykanym na skalę chyba światową. Delikatnie, bez napięcia potrafią wciągnąć w swoje opowieści każdego bez względu na wiek. Transowe dźwięki liry korobowej i pulsujący gordon porywają słuchacza w zapomniany i zaginiony świat dawnych pieśni i opowieści. Spotkanie z Jackiem i Alicją wciąż żyje i tętni we mnie. Tęsknię za moimi przyjaciółmi.

Wędrujący po terenach dawnej Rzeczypospolitej dziadowie śpiewali pieśni o świętych, o cudownych objawieniach, o końcu świata i Sądzie Ostatecznym, o śmierci i pośmiertnej wędrówce dusz, a także historie oparte na wątkach biblijnych i apokryficznych oraz opowieści o rozmaitych tragicznych zdarzeniach (wojnach, pożarach, epidemiach, morderstwach itp.). Bogaty i zróżnicowany repertuar pieśniowy dziadów charakteryzował się tym, iż funkcjonujące w nim teksty posiadały swoistą wymowę religijną. W obrazowy sposób ukazywały ogólnoludzkie prawdy, jednocześnie przypominając o wynikających z nich zasadach moralnych. Rozważania te – jak szlachetny kruszec – szlifowane przez setki lat na bezdrożach Europy, nabrały wyrazistej i pięknej formy, do dzisiejszego dnia zadziwiającej kunsztem i bogactwem wyobraźni. Niestety większość repertuaru dziadowskiego – tak jak i sama postać dziada, lirnika - przepadła w odmętach dziejów, wraz z całą mądrością pokoleń zapisaną w pieśniach.

Zabawa w jurcie Nowica 2008 (fot. Filip Bojko)

Jacek Hałas - Absolwent Akademii Sztuk Pięknych, muzykant, śpiewak, tancerz, niespokojny duch. Współtwórca dobrych formacji folkowych (Bractwo Ubogich, Muzykanci, Ket Jo Barat, Lautari, Kwartet Wiejski, Nomadzi Kultury), projektów artystycznych (Poznański Dom Tańca, Tikkun, the Book) oraz teatralnych (w Teatrze Cinema, Teatrze Strefa Ciszy, Scholi Węgajty).

Zajmuje się tańcem korowodowym, tradycjami wędrownych śpiewaków, działalnością warsztatową i edukacyjną. Razem z małżonką Alicją jako Nomadzi Kultury od 2005 podróżują po Europie z tradycyjną Jurtą, gdzie prezentują efekty swych poszukiwań oraz przedsięwzięcia realizowane wspólnie z artystami z całego świata.

Od lat poszukuje śladów pieśni dziadowskich w żywej tradycji, zapisach etnografów, domowych archiwach i praktykuje grę na tradycyjnym instrumencie wędrownych śpiewaków - lirze korbowej.

Surowe, akustyczne brzmienie przyprawione szczyptą melancholii i tęsknoty za dawnymi czasami osiąga podczas swych koncertów dzięki unikatowym instrumentom: węgierskiej lirze korbowej z pracowni Beli Serenyiego, akordeonowi "Bell" z pracowni Franciszka Krasnodębskiego, bębenkowi radomskiemu spod ręki Macieja Żurka oraz drumli, rumuńskiemu kavalowi i gordonowi z Gyimes - serca Transylwanii. (serpent)

Kwartet Wiejski (Dublin 2008)

Kilka najciekawszych pieśni znalazło się na autorskiej płycie Jacka Hałasa pt."Zegar bije", która otrzymała nominację do Folkowego Fonogramu 2008r.

Kup płytę (buy it)

Austere acoustic sound seasoned with a pinch of melancholy and longing for the old times. Music to listen to, to dance to and to taste. Journeys through time and space, following the tracks of folk musicians - Poles, Jews and Gypsies - from Polish villages to Bukovina, the Balkans and sometimes even to the overseas countries. Dance experience - from dances in a dance barn to meetings with professional dancers - has helped them create their own style of running dance events and workshops. In their work they depend, most of all, on live music, processional dances and teaching dance steps "live" during the party.

(fot. Wacaław Bugno)

These most archaic dance forms are based on simple repeatable sequences of steps and gradually increasing dynamics. Being ornamented with beautiful melodies, they very quickly create a sense of community in a group of people who have not know one another before. A Yurt (Mongolian style round tent) - a movable folk dance hall which we can erect within an hour in any place in Europe and where they can create a magic place of the meeting with tradition.

The Nomads of Culture
Jacek Hałas - singing, hurdy-gurdy, accordion, Jewish harp, running dances
Alicja Hałas - folk drum, gordon (bus drum)

Zegar bije (Budapest 2006)

O Węgajtach

2008-07-21T20:41:00.010+02:00

(fot. Alek Budzyński)

Długi to będzie post, bo i jest o czym i o kim mówić - Teatr Węgajty - to kawał historii polskiego teatru, ale też i teatru uniwersalnego, który łączy w sobie wiele tradycji kulturowych. Nie uzurpuję sobie prawa do pisania czy nawet wyrażania jakiś ocen, bo po pierwsze wymyka się on jakimkolwiek ocenom, a po drugie jest to teatr, którego trzeba doświadczyć. Inaczej nie można go pojąć. Dlatego też nie uczynię tego. Dopiero w tym roku dane mi było "liznąć" tego doświadczenia, które łączy się z uczestniczeniem w życiu Węgajt. Z Węgajtami trzeba po prostu żyć i wędrować. Pozwolę sobie zatem na zacytowanie dwóch artykułów znalezionych w sieci, które w jakiś sposób oddają atmosferę Węgajt.

***

Stowarzyszenie Teatr Wiejski Węgajty powstało w 1986 roku. Zasadniczy skład stanowiący obsadę większości przedstawień, w chwili obecnej stanowi sześć osób: Erdmute i Wacław Sobaszkowie, Małgorzata Dżygadło-Niklaus i Wolfgang Niklaus, Witold Broda oraz Katarzyna Krupka. Wszyscy ci artyści, choć związani z kulturą wiejską pochodzą z miast. Być może właśnie dlatego, iż nie wyrośli oni z kultury wiejskiej, którą się zajęli, pozbawieni byli jej stereotypów i uprzedzeń. Potrafili spojrzeć na kulturę wiejską, a więc ludową, w sposób absolutnie obiektywny, wyzyskując z niej najlepsze, uniwersalne cechy stanowiące o jej sile. Teatr z Węgajt nie ogranicza się do czerpania jedynie z lokalnej, warmińskiej tradycji, choć i do niej chętnie sięga. W swej artystycznej wizji posługuje się elementami sztuki ludowej z różnych stron Polski, Europy, czy nawet świata. Co ważniejsze, sięga on po te elementy tradycji ludowej, która właśnie odchodzi w zapomnienie wraz z ostatnimi, najstarszymi jej uczestnikami. Teatr Węgajty wskrzesza dawną, ludową obrzędowość odsłaniając jednocześnie jej drugie oblicze. Ukazuje, że pod zasłoną pełnej ekspresji gestów, muzyki, ludowych przypowieści, kryją się treści głębsze, treści bardziej ogólne.

(fot. Franek Strzeszewski)

Swymi działaniami Teatr Wiejski "Węgajty" dotyka samych źródeł kultury ludowej - jej głębokich związków z przyrodą, wykształconych przez stulecia życia wraz z nią, nie zaś obok niej, a także, czy też może raczej przede wszystkim, z religią. W warstwie przyrodniczej inspiracją często jest dla nich krajobraz warmińskich wsi - Węgajt, Kawkowa, Pupek. Dla wielu spektakli to właśnie miejscowa okolica jest najlepszą, naturalną scenografią, bardziej przemawiającą do widza, niż sztucznie konstruowana dekoracja. Teatr "Węgajty" jest bardzo związany z Warmią, z jej specyficznym kolorytem, przyrodą i jej funkcją w życiu lokalnej społeczności wiejskiej. W wielu warmińskich wioskach to właśnie ona wciąż reguluje życie mieszkańców. Czują oni znacznie bliższe związki z naturą, niż mieszkańcy miast. Teatr "Węgajty" doskonale porusza się w tej warmińskiej konwencji, konwencji świata przyrody. Przykładem tego może być chociażby zapowiedź spektaklu Missa Pagana. Początek przedstawienia nie został bowiem wyznaczony na konkretną godzinę, ale na "godzinę przed zachodem słońca".

"Missa Pagana" reż M. Litwiński, Z. Litwińska

Podobnie związki z przyrodą, z ludową obrzędowością korzeniami sięgającej czasów przedchrześcijańskich, ukazuje widowisko "Upiorny całun" stworzone przez W. Sobaszka. Ten plenerowy spektakl został oparty na mickiewiczowskich "Dziadach", jak i na fragmentach "Dybuka" Johannesa Bobrowskiego. Ukazuje on związki społeczności wiejskich nie tylko ze światem przyrodniczym, ale i ze wspomnianą wyżej, głęboką religijnością. Religijność ludowa jest bardzo specyficzną manifestacją kultury regionalnej. Nie ma ona nic wspólnego z transcendentnym obrazem Boga wykreowanym przez filozofię chrześcijańską późnego antyku i średniowiecza. Lud, w przeciwieństwie do teologów, (np. Tomasza z Akwinu), zawsze pojmował Stwórcę zupełnie inaczej - jako istotę niemal namacalną, "swojską", jako Opiekuna obecnego przy człowieku na każdym etapie jego życia. Tym też m.in. można zapewne tłumaczyć wielką ilość krzyży i kapliczek przydrożnych na ziemi warmińskiej. Dzięki ich obecności czuło się bowiem stałą opiekę Boga nad każdym człowiekiem, czuło się wszechobecność miejsc uświęconych, miejsc, które trafnie nazwał Mircea Eliade, sacrum. Jednocześnie w kulturze ludowej bardzo wyraźna była granica między tym, co święte, sacrum, a tym, co typowo ludzkie - profanum, choć bywało, że te dwa pierwiastki, dwie przestrzenie mieszały się ze sobą. To właśnie sacrum, pojmowane nie tylko w charakterze "miejsc świętych", ale i całej "przestrzeni sakralnej", na którą składa się wiele elementów, stało się jednym z ważnych obszarów badań i penetracji przez Teatr Wiejski Węgajty. Ludowa obrzędowość i tradycyjne wierzenia i obyczaje wiejskie są przez Teatr wskrzeszane z mroków zapomnienia, odtwarzane, ale bynajmniej nie niewolniczo powielane. Takie, często już zapomniane nazwy, jak alelujki, zapusty, sobótki, czy wreszcie kolędowanie odżyły na nowo i pomału stają się na powrót częścią dawnej tradycji ludowej.

(fot. Alek Budzyński)

Ludowe obrzędy i wierzenia, religijność i jej manifestacje to jednak nie jedyne obszary zainteresowań artystów skupionych w Teatrze Wiejskim "Węgajty". Oprócz tego prezentowali oni na przestrzeni lat wiele oryginalnych tematów i wątków literackich, muzycznych, zapisując się trwale w historii teatru. Swą twórczością nawiązywali i do średniowiecznych, bardzo plebejskich "Opowieści Kanterberyjskich", a także do "Kalevali", fińskiego eposu narodowego, będącego zbiorem ludowej, niepisanej poezji, pieśni tradycyjnych fińskich "aojdów", zebranych i twórczo opracowanych przez Eliasa Lönnrota.

Kalevala (Spotkania Teatralne Innowica 2008)

Wspaniałym wydarzeniem artystycznym są również spektakle plenerowe, połączone np. z wędrówką-pielgrzymką, jak spektakl Missa Pagana, określany przez autorów jako spektakl - wędrówka, do słów E. Stachury, z muz. M. Litwińskiego. O wszechstronności Teatru "Węgajty" świadczyć może też fakt, że najnowszym spektaklem granym przez jego aktorów jest "Synczyzna", przedstawienie osnute na dwóch tekstach W. Gombrowicza - "Trans-Atlantyku" i "Ślubie". Równolegle możemy również być świadkami spektaklu "Tańce tradycyjne Europy, pieśni wołoczebne". (domwarminski.pl)

(fot. Alek Budzyński)

W stronę tradycji żywej

Rozmowa z Wacławem Sobaszkiem

Skąd w pracy Teatru Wiejskiego "Węgajty" obecność wątków ludowych. Wszyscy przecież pochodzicie z miast. A "Węgajty" wyłoniły się z olsztyńskiej Interdyscyplinarnej Placówki Twórczo-Badawczej "Pracownia", w której "ludowość" nie zajmowała wcale tak istotnego miejsca.

Jeszcze w "Pracowni" zrobiliśmy spektakl uliczny Podróże do wielu odległych krajów świata. Już tamto widowisko, zmierzało w stronę tradycji. Źródłami literackimi spektaklu były Podróże Guliwera Jonathana Swifta oraz Opowieści rabina Nachmana, czyli historie chasydzkie. Więc z tą tradycyjnością u nas sprawa jest bardzo dawna.

Jest wiele definicji tego, co jest tradycją. Natomiast, gdybym pozwolił sobie na bardziej poetyckie stwierdzenie, czyli jeśli spróbowałbym się ograniczyć do własnych doświadczeń to tradycją nazwałbym to, co jest miedzy wierszami.

Ale co pod takim stwierdzeniem rozumiesz?

Z jednej strony jest to enigmatyczne. Często się mówi: "między wierszami było to i to...". Ale z drugiej strony ta intuicja w praktycznej pracy jest bardzo dokładna. Pomiędzy wierszami zawsze jest to "coś", coś nieuchwytnego, ale niosącego, co nie jest puste.

Zatrzymajmy się chwilę na waszych inspiracjach. W drugiej połowie lat siedemdziesiątych powstały "Gardzienice", teatr który znalazł, tak jak wy później, siedzibę na wsi, i który zaczął odwoływać się do tradycji wiejskich. Czy na początku waszej działalności poczuwaliście się do pokrewieństw czy nawet kontynuacji drogi, jaka przemierzyły "Gardzienice".

Na pewno tak. Doświadczenie "Gardzienic" jest dla mnie równie ważne, jak doświadczenie Teatru Laboratorium Jerzego Grotowskiego. W mojej edukacji teatralnej to dwa główne filary. Jednak muszę się odciąć od posądzeń o zarażenie.

(fot. Alek Budzyński)

Może rzeczywiście jest to mniej widoczne w formie waszych spektakli. Ale podjęcie wypraw na wsie i inspiracje kulturą ludową...?

Nad tym trzeba by się skrupulatnie pochylić. Teatr "Węgajty" powstawał w drugiej połowie lat osiemdziesiątych. Wcześniej w tych pomieszczeniach był ośrodek "Pracowni", w którym odbywały się warsztaty, prezentacje artystyczne, teatralne... Moment zawiązywania się zespołu "Węgajt" przypada na czas, gdy w "Gardzienicach" nie było już Wypraw. Tutaj muszę oddać sprawiedliwość osobom, które wyszły z "Gardzienic" i robiły później na własną rękę podobne prace. To też były wyprawy - mam na myśli działalność Jana Bernada i Krzysztofa Czyżewskiego. Zresztą Czyżewski miał w pewnym momencie swój zespół, a nie miał miejsca do pracy. Pracował więc u nas w Węgajtach. I to właśnie za pośrednictwem Krzysztofa Czyżewskiego dokonało się nasze poznanie dziedzictwa "Gardzienic". Zresztą Wolfgang Niklaus i Małgorzata Dżygadło-Niklaus przyszli do "Węgajt" z "Gardzienic". Ja byłem na wyprawie "Gardzienic" około roku 1980, brałem też udział w różnych innych przedsięwzięciach Staniewskiego.

Wasze Wyprawy próbują się wpisywać w specyficzny cykl kalendarza obrzędowego funkcjonującego w tradycji wsi. Na Wielkanoc jeździcie śpiewać alilujkę, na Boże Narodzenie kolędę. Czy była to próba odnalezienia sobie miejsca w tym tradycyjnym rocznym rytmie, czy też była w tym odrobina wyrachowania. Że po prostu święta to dobre chwile, podczas których do domów można wyruszyć bez obawy, bo ludzie przyjmą przecież zawsze kolędników?

Tak. Czas świąteczny jest dobry dla ludzi ze wsi dla ich współtworzenia naszej wyprawy. Myśmy o tym na początku nie wiedzieli. Próbowaliśmy inaczej. Ale ten świąteczny wybór okazał się dobry, mocny.

Odwiedzacie ciągle, co roku, te same wsie czy regiony: na alilujkę Dziadówek na Suwalszczyźnie, Beskid Niski na kolędę... Czy to jakieś założenie.

Nie było takiego założenia. Zrealizowaliśmy też wiele ważnych wypraw w inne rejony: Kurpie, Bieszczady, północ województwa olsztyńskiego, gdzie są wioski przesiedleńców z akcji Wisła - Ukraińców, Łemków, Bojków. A dalej Huculszczyzna i Macedonia...

Prócz tego, ze chodzicie śpiewać kolędę od domu do domu, podczas wizyt staracie się coś od ludzi wyciągnąć: pieśni, opowieści... A to co odkryjecie podczas wypraw to przecież tylko ułomki. Nie da się bez szczegółowych studiów poznać dogłębnie kultury regionu. Czy intencję waszą jest kompleksowe rozpoznawanie tradycji, czy też tylko poszukiwanie impulsów do własnej pracy twórczej. I podążając dalej tym tropem, czy Wyprawa jest bardziej formą ekspresji "Węgajt", czy odwrotnie, nastawiona jest na rozpoznawanie tradycji i spotkania z ludźmi?

To jest tak, że w miarę upływu czasu i realizowania tego typu przedsięwzięć uprzytomniłem sobie, że instrumenty, pieśni, opowieści, muszą być dobrze poznane, dopracowane. Że wtedy, gdy zostaną potraktowane samodzielnie, to później lepiej będą służyć realizacji naszych pomysłów artystycznych.

Muzyka sama w sobie jest absolutem. Wymaga całkowitego poświęcenia się. Gdy pracuje się nad muzyką trzeba zapomnieć o wszystkim innym i wtedy dopiero uzyska się prawdziwą jakość muzyczną. A to nie znaczy, że uzyskany efekt muzyczny zamknie się wyłącznie w płaszczyźnie dzisiejszego funkcjonowania muzyki. Bo to nam nie odpowiada. Muzyka w naszej pracy służy teatrowi.

Jeśli zaś spektakl może dopomóc temu, żebyśmy byli w stanie głębiej percypować wartości muzyczne, realność muzyki, język muzyki (bo w tradycyjnej kulturze muzyka jest językiem), to jest to rzeczywiste osiągnięcie. I wtedy odwraca się kierunek: tak jak muzyka służy teatrowi, tak teatr służy muzyce.

(fot. Alek Budzyński)

Czy to, co proponujecie wsi podczas wypraw jest dokładnym odtworzeniem dawnych obrzędów, czy też waszą własną formą?

W naszej pracy nie ma naciągania. Na początku znaliśmy jeden, dwa motywy, kilka kolęd, które były ciekawe same w sobie. Myśmy za tym poszli... Później znaleźliśmy dziadka Tkaczuka w Kawkowie, który mówił sentencjami, rymami, motywami pieśniowymi. On już nie żyje, zmarł w 1995 roku. Był muzykantem, a później dowiedzieliśmy się, że był też w swoim życiu kolędnikiem. On nam przekazał melodie i teksty, które nagraliśmy. I z tych motywów muzycznych, zaśpiewów zaczęliśmy układać całość. To miało cel ściśle praktyczny, mieliśmy przed sobą wyprawę i chcieliśmy się do niej przygotować.

Aliluja 2008

Czy, twoim zdaniem, wasze chodzenie po kolędzie można wpisać w żywy obręb kultury ludowej?

Wyszedł niedawno tomik jednego z najciekawszych olsztyńskich poetów Kazimierza Brakonieckiego. W wierszu o "Węgajtach" są całe passusy o tym, jak my kolędujemy. Na przykład: "chodzą, trąbią, straszą wsie...". Niewątpliwie nawiązujemy prawdziwy kontakt z ludźmi wsi, do których idziemy.

A jeśli "straszymy", to też wynika to z przekazów. W kolędowaniu były przecież zawsze elementy straszenia, choćby związane z postacią Żyda. W kolędowaniu zawarty był ogromny temperament. My rekonstruowaliśmy nie tylko motywy i formy, ale też to, co jest jakością dynamiczną. W muzyce i kulturze obrzędowej pewne rzeczy uzyskują swoją wartość przez dynamikę i określone barwy. Produkcja, czy raczej reprodukcja, motywów ludowych w podręcznikach, telewizji, książkach, domach kultury, w zespołach folklorystycznych, tego nie uwzględnia. A to jest właśnie "to coś między wierszami".

Uważasz więc że dotykacie sedna kultury ludowej, sedna pieśni i muzyki?

Tylko niektórych rzeczy.

Na przykład "straszenie" może wywołać rzeczywiście dreszcz; na plecach, na karku. Ja to kojarzę z wartościami bardzo starymi i pierwotnymi, takimi o jakich pisze Arystoteles, że tragedia wywoływała trwogę. A dziś te rzeczy są już "nie w modzie". Straszenia, trwoga, uleganie trudom; to nie mieści się w dzisiejszych kanonach estetycznych. To są sprawy właściwie wstydliwe.

Jedną z najważniejszych opozycji w kulturze ludowej jest stosunek swój-obcy. Wy przychodzicie do wsi z zewnątrz. I bez względu na jakość waszego duchowego zaangażowania tak będziecie postrzegani. Wracam więc raz jeszcze do pytania o wasze uczestnictwo w kulturze ludowej.

Kultura to jest słowo, które nie należy do słownika ludzi ze wsi. Natomiast inne terminy znają: kolędowanie, pieśń, serce... To są rzeczy dla nich zrozumiałe. Bez "oswojenia" nie moglibyśmy kolędować. Pewnych etapów nie można było przeskoczyć.

Gdy w 1990 roku byłem z wami na alilujce w Dziadówku na Suwalszczyźnie. Zeszliśmy do domu usytuowanego z dala od drogi. Wewnątrz był ustawiony warsztat tkacki. Wy przybyliście śpiewać dawne pieśni, a w tym domu zebrało się kilku chłopców - zespół muzyczny: elektroniczne instrumenty klawiszowe, elektryczna gitara, rozbudowana perkusja. Przecież oni tworzą współczesną kulturę ludową. Jak więc wygląda wasze muzykowanie w takim kontekście.

My też interesujemy się innymi rodzajami muzyki: klasyczną, jazzem, różnymi rodzajami nowej muzyki. Tyle, że trzeba to umieć rozróżnić.

Ludzie na wsi także odróżniają trendy w muzyce. Wiedzą co to muzyka tradycyjna, a co muzyka na przykład rockowa. I na przykład ostatnio w Dziadówku młody chłopak mówił przysłuchując się naszej muzyce, że jest to muzyka ich dziadków. To było dosyć bystre; nie ojców, ale właśnie dziadków.

Pierwszy spektakl waszego teatru z 1988 roku Historie Vincenza opowiada o Huculszczyźnie, o krainie która jest jednak daleko. Spektakl oparł się na arkadyjskim przedstawieniu świata, zainspirowanym książką Na wysokiej połoninie Stanisława Vincenza. Taki świat, jak opisał Vincenz był bardzo harmonijny, czasem wręcz nieprawdopodobny.

Rzeczywiście u Vincenza jest arkadyjskość. Lecz to wiąże się z Mickiewiczowską ideą "rozszerzania dusz naszych", która dla Vincenza była bardzo ważna. Vincenz budował Na wysokiej połoninie trochę na zasadzie "poszukiwania straconego czasu", ukazał pewne procesy, które się rozwijały, ale się nie dokonały. Nastąpiła katastrofa dziejowa, a Vincenz cofał się do momentu przed katastrofą. Czytając, mam wrażenie, że wszystko promieniuje od wewnątrz, że wszystko jest przesycone luminescencją. Że Vincenzowi chodziło dosłownie "o rozszerzenie dusz naszych" rozumiane jako możliwość zaistnienia starej kultury [...]

Przez Teatr Wiejski "Węgajty" przewinęło się wiele ciekawych osób. Jedną z takich postaci był Witek Broda. Po odejściu z teatru, wraz z innymi muzykami utworzył Bractwo Ubogich. Spróbowali oni bardzo głęboko zmierzyć się z dawnymi technikami muzykowania. Skupili się na warsztacie, próbowali odnaleźć archaiczne brzmienia, wniknąć bardzo głęboko w istotę muzyki ludowej. Na ile dla was takie techniczne poszukiwania archaicznej muzyki mają znaczenie. Wasz obszar penetracji muzycznych jest ogromny: muzyka żydowska i huculska, oberki i muzyka polska, ostatnio część grupy zwróciła się ku średniowiecznemu śpiewowi liturgicznemu.

Wegajty w jurcie Hałasów (Spotkania Teatralne Innowica 2008)

Są może inne ośrodki, które poświęcają się tylko muzyce. Dla nas sprawa techniki od początku była ważna. Nawet na wiele lat przed powstaniem Bractwa Ubogich. Ja to nastawienie poznałem u Jana Bernada, jeszcze przedtem, nim założył Fundację "Muzyka Kresów". Ten sposób podejścia do motywów z absolutną dokładnością. I to zarówno do formy, jak i esencji, barwy, dynamiki... Bardzo to doceniam.

Właściwie nie ma innej drogi, jak praca nad jednym motywem, i przechodzenie później do następnego. To można przenieść też na pracę nad materią literacką, nie tylko nad muzyką. Na przykład rapsod (gr. - rapsoidein) oznaczał zszywanie pieśni. Konstrukcja pieśni ludowych jest swobodna, ale ma wewnętrzną spójność. To polega na trzymaniu się reguły, a równocześnie na improwizowaniu - to jest zszywanie pieśni.

Dla wielu zespołów teatralnych i muzycznych odnajdywanie początków, źródeł, jest bardzo ważne. Ale różne zespoły mogą to robić na wiele różnych sposobów. I jeśli ktoś robi taka pracę dokładnie, to zawsze mnie to interesuje [...]

Myślę, że w teatrze nie powinno być udawania i infantylności. Próbuje obmyślać różne sposoby, żeby aktor nie udawał, żeby nie grał.

Ale przecież samo pojęcie aktora kojarzy się z grą.

No właśnie, żeby nie udawać, to jest bardzo trudne, prawie niemożliwe. I dopiero na tym ostatnim odcinku, gdzie jest to prawie niemożliwe, można poszukiwać. Tak, jak prawie niemożliwe jest zmaganie się z cywilizacyjnym molochem, to donkichoteria.

Część ludzi z Teatru Wiejskiego "Węgajty" zajęła się wskrzeszaniem dramatu liturgicznego.

Schola Teatru Węgajty Paschalia Elbingensia - średniowieczne nieszpory (2008)

A co jest bardziej wiarygodne? Czy to, ze teatr trwa cały czas w tym samym zespole, i wszyscy są "zgodni", czy to, ze teatr staje się ośrodkiem, w którym realizuje się kilka inicjatyw?

W tej pracy Scholi Teatru "Węgajty" kierowanej przez Wolfganga Niklausa jest jedna rzecz bardzo ważna. Ty sam, pisząc kiedyś o "Węgajtach", użyłeś za Eliadem pojecia homo religiosus. A któż to jest ten homo religiosus? Spotyka się go na wsi. Ale jest to sprawa nie tyle formy wyznaniowej, co wrażliwości. Schola na pewno pracuje nad tego typu wrażliwością, dającą inne możliwości przeżycia religijnego. ("Teatr" 1997 nr 1 s. 40-42)

***

Teatr "Węgajty" kolęduje w Nowicy już od 1987 roku. Nic dziwnego, że byliśmy tam od dawna oczekiwanymi gośćmi. Nasz przyjazd spowodował wśród mieszkańców duże poruszenie. Usłyszałam wypowiedź jednego z nich, że "dopiero teraz można wyrwać kartkę z kalendarza". Zaznaczyć trzeba, że nie tylko my sprawiliśmy, że był to dla Nowiczan czas szczególny. Przede wszystkim Łemkowie obchodzili w tych dniach Święta Bożego Narodzenia, dzięki czemu nasze kolędowanie stawało się kontynuacją obrzędów świątecznych odprawianych w cerkwi. Świąteczny nastrój zakłócony był nieco przez to, że wiele domów objętych było żałobą. We wsi zmarła kobieta spokrewniona z wieloma jej mieszkańcami [...]

(fot. Franek Strzeszewski)

Przyjmowano nas różnie, w zależności od nastroju panującego w domu. Z reguły spotykaliśmy się jednak z życzliwością. Czasem przyjmowano nas jedynie, by wspólnie pośpiewać kolędy, jeśli żałoba nie pozwalała na nic więcej. Tak było w przypadku pierwszych odwiedzanych przez nas rodzin. Smutek tam panujący udzielił się w jakimś stopniu również nam. Tym większe było moje zdziwienie, gdy zmierzając w kierunku ostatniego domu, wyszły, a raczej wybiegły, nam naprzeciw roześmiane dzieci oraz młode dziewczyny cieszące się z naszego widoku. Kiedy weszliśmy do chaty początkowo trudno było mi się zorientować, gdzie się znajduję i co to właściwie są za ludzie. W niewielkiej izbie mieściło się mniej więcej czterdzieści osób i wszelkiego rodzaju instrumenty, po perkusję włącznie. Mogłam się tylko domyślać, że należą do jakiegoś zespołu. Po odegraniu naszych scenek, które wzbudziły wiele uciechy tak w młodszych jak i w starszych, odśpiewaliśmy kilka kolęd. Wówczas przyszedł czas na przyśpiewki. Każde z nas, które tylko miało wolne ręce, wzięło kogoś do tańca i ruszyło na "parkiet" poobracać siebie i partnera we wszystkie strony. I tak się zaczęło. Nie wiadomo kiedy wszystkie instrumenty ożyły. Po przyśpiewkach zaczął rozbrzmiewać repertuar zespołu, który nas przyjmował, a wtedy nastąpiło prawdziwe szaleństwo. Nie dość, że wyginaliśmy się we wszelkie możliwe strony, to wydawaliśmy z siebie dziwne dźwięki, często podobne do kozich. Ostatnie parę godzin wywarło na nas widoczny wpływ, byliśmy już rozgrzani i rozśpiewani. Przyznaję, że zabawa była wspaniała. W ten sposób zakończyliśmy pierwszy dzień naszego kolędowania, który był równie smutny jak i wesoły, a na pewno wymagał wiele trudu i wytrzymałości na zimno, choć akurat w tym przypadku gospodarze starali się nam skutecznie pomóc [...]

Już niedługo przekonałam się, że dla tych ludzi nie tak ważne jest z czym przychodzimy, ale samo to, że przychodzimy, że ktoś o nich pamięta, chce z nimi rozmawiać. Bardzo często mówili nam o swoich troskach, wspominali przeszłość, ponieważ w nas odnaleźć mogli uważnych słuchaczy. Wówczas zrozumiałam, że nasze kolędowanie nie polega na dokładnym wskrzeszeniu obrzędu, co dziś jest już niemożliwe. W naszym kolędowaniu nieistotne było czy pokażemy w danym domu tura albo Heroda. W tej łemkowskiej wiosce śpiewaliśmy i mówiliśmy w języku ukraińskim, polskim, śląskim i niemieckim, bo najważniejsze było dla nas poczucie jedności ze wszystkimi udźmi, niezależnie od tego w jakiej kulturze się wychowali. Najważniejsze było spotkanie z tymi, którzy tak długo czekali na to, by ktoś ich odwiedził i wysłuchał.

Kolędowanie z "Węgajtami" nauczyło mnie jednego, że to nie człowiek służy tradycji, ale tradycja człowiekowi. (Aleksandra Żytnicka)

Pan Stefan

2008-07-20T12:12:00.004+02:00

Nowica - wieś malutka, która jednak wielkich ludzi nosi. Jest w tym coś niesamowitego i znamiennego zarazem. Wspomniany wcześniej Jan Szymczyk, poeta łemkowski Bohdan Ihor Antonycz (będzie jeszcze bohaterem niejednego posta) i Pan Stefan Romanyk, który mieszka i do tej pory tworzy. Pan Stefan zajmuje się rękodziełem, z którego słynęłą Nowica i łemkowszczyzna, a mianowicie wyrobem drewnianych łyżek. W chwili obecnej jest to chyba jedyny czynny w Nowicy warsztat zajmujący się tymi wyrobami. Kiedyś warsztatów tych w Nowicy było dużo więcej, ale albo ludzie się postarzeli (jak Wasyl Michalak) albo ze względów ekonomicznych uznali, że dalsza produkcja jest nieopłacalna. Pozwolę sobie skorzystać z tekstu Pani Katarzyny Pawkowskiej opisującego produkcję łyżek.

"Od końca XIX w. głównym zajęciem mieszkańców Nowicy było wytwarzanie wyrobów toczonych z drewna takich jak: łyżki, wrzeciona, wałki do ciasta itp. Samodzielnie konstruowano pomysłowe “tokarki”, w których ruch obrotowy obrabianego przedmiotu zapewniał sznurek przymocowany do patyka. W ten sposób pracowano aż do lat 60 – tych XX wieku, a zajęcie to stanowiło główne źródło utrzymania miejscowej ludności [...]

Na turystów, którzy zawitają do tej wsi położonej w Beskidzie Niskim, czeka nie lada atrakcja. Można tu obejrzeć, w jaki sposób powstawały toczone wyroby z drewna, zanim nastała era masowej produkcji maszynowej. Praktycznie w każdym domu w Nowicy można kupić drewniane łyżki z płaską rączką w różnych rozmiarach, do których wyrobu używa się specjalnych maszyn. O łyżki wytwarzane metodą tradycyjną w dzisiejszych czasach znacznie trudniej.

Znajdziemy je u Pana Stefana Romanyka – jednego z dwóch ostatnich mieszkańców Nowicy kultywujących ten tradycyjny zawód. Przemiły starszy pan mieszka w starej drewnianej chacie na wzgórzu, obok której znajduje się skromny budynek z narzędziami, stanowiący jego warsztat.

Zaczyna się od wycieczki w głąb lasu do miejsca, gdzie rosną jawory. Wycięte i ociosane drzewo trafia do warsztatu, gdzie zostaje pocięte na odpowiednie kawałki.

Szerszy na górze, a węższy na dole jaworowy klocek drewna trafia do „tokarki” wykonanej przez Pana Romanyka. Regularne pociągnięcia za sznurek obracają drewno wokół własnej osi. W ten sposób powstaje toczona okrągła rączka tradycyjnej łyżki. Następnie, półokrągłym, ostrym narzędziem (jak na zdjęciu) rzeźbiona jest pozostała część łyżki, która jest potem dokładnie czyszczona i wygładzana. Jest to praca długa i dość żmudna. Na podkreślenie zasługuje fakt, że łyżki wyrabia się tylko ze świeżego drewna. Wysuszone nie nadaje się już do obróbki. Samo miejsce – chata i warsztat Pana Romanyka oraz tradycyjny proces wytwarzania łyżek sprawiają wrażenie, jakby czas zwolnił swój bieg. Można odczuć ciepło płynące od miejscowego twórcy [...]"

Muzyka Łemkowska

2008-07-16T18:53:00.005+02:00

Muzyka łemkowska powstawała na styku folklorów sąsiadów z Ukrainy, Zakarpacia, Słowacji, Węgier i Polski. Dawniej dominował w niej śpiew jednogłosowy, ale wpływy wschodnie, spowodowały rozpowszechnienie się śpiewu wielogłosowego. Zwykle metrum jest stałe, ale zdarzają się jego zmiany. Pieśni są wewnętrznie rozśpiewane, sylabom odpowiadają na ogół pojedyncze dźwięki. Większość melodii jest w tonacjach durowych i ma niewielką rozpiętość. Wiele opiera się na archaicznych skalach diatonicznych. Pieśni mówią o sprawach życia Łemków, o miłości, liczne są pieśni wojackie. Niektóre piosenki opisują losy emigrantów. Są też pieśni obrzędowe i cerkiewne. W języku pieśni są liczne zapożyczenia oraz gramatyczne wpływy słowackie. W składzie łemkowskiej kapeli są instrumenty typowe dla góralszczyzny: skrzypce i basy, ale mamy także cymbały, częste w kapelach węgierskich i ukraińskich. (mlodek.pl)

Zgromadzone w archiwum rar nagrania (kliknij by ściągnąć) zaśpiewano a capella. Dokonano ich w latach 1995/1996 w Świątkowej Wielkiej, Bartnem i Polanach. Wykonawcami są m.in. Wasyl Bawolak (Świątkowa Wielka) i Maria Buriak (Polany). Nagrania zostały udostępnione dzięki uprzejmości Pana Tomasza Traczyka.

Tobie .....

2008-06-25T18:36:00.007+02:00

(liryka do kajecika M.)

.... i kiedy będę szedł
będziesz strumieniem gwiazd
pod moimi stopami
i żyć w Tobię będę
wiatrem i drzewami
niebiańską kołyską
Twojego serca

(xxx)

nie prowadź mnie
prostymi ścieżkami Panie
tylko krętą Drogą
tą wielką zieloną połoniną
ku lśniącym wierzchołkom chmur
gdzie mogę złapać jeszcze
zachód słońca
gdzie Twoje źródło bije

Jan Szymczyk - Ostatni muzykant

2008-06-18T18:47:00.010+02:00

Jan Szymczyk - kim był? Niestety, nie dane mi było poznać Jana Szymczyka - jednego z ostatnich wiejskich muzykantów. Żył, pracował, muzykował - był skromnym człowiekiem. Jego muzyka pełna prostoty i ciepła żyje pozostała nieśmiertelna w pieśniach Teatru Węgajty, który zachował ją od zapomnienia. Prezentowane zdjęcia pochodzą właśnie z ich archiwum. Domu Janka Szymczyka muzyka nigdy nie opuściła. Tę tradycję zachowało kilku muzyków ze Śląska z grupy Nowica 9.

Ta historia ...

2008-06-17T16:59:00.012+02:00

Ta historia dziwnie opowiadać się będzie .... Przeszłość miesza się z teraźniejszością. To zaczęło się wiele temu - nie pomnę roku - był maj. Pojawiłem się nagle - zniknę tak samo jak nagle. Niebo i Ziemia pachną wiosną .... Idąc spotkałem ludzi, którzy są moimi przyjaciółmi. Niektórzy odeszli ... wraz z mgłą. Inni wędrują w innym kierunku ... w innym czasie.

Kiedyś może tę historię opowiedzą nasze dzieci. Krętymi ścieżkami - co mówimy będzie nasze. Wieje ciepły wiatr .....

Co tu znajdziedzie? Trochę opowieści, trochę muzyki, wspomnień ... obrazy. Postrzępione i porozrzucane impresje, które ktoś kiedyś odnajdzie. Trochę śmiechu, płaczu .... Milczenie i krzyk.

Miłość i samotność ....

I Spotkania Teatralne Innowica 2008

2008-06-13T08:56:00.011+02:00

W dniach 1-3 maja 2008 roku w malutkiej Łemkowskiej wsi Nowica odbyły się I Spotkania Teatralne INNOWICA 2008. Niezwykle trudno pisać obiektywną relację z przedsięwzięcia, z którym jest się emocjonalnie i uczuciowo związanym od samego początku. Niemniej postaram się zapomnieć na moment o wzruszeniach i w kilku słowach opisać to, co się wydarzyło.

Spotkania otworzył Lwowski Teatr Lalek, który - ku uciesze najmłodszej publiczności - zaprezentował w plenerowych warunkach przedstawienie "Słomianyj byczok". Dzieci, ale również starsi - mimo iż przedstawienie było w języku ukraińskim - dali się znakomicię wciągnąć w zabawną opowieść o słomianym byczku i jego perypetiach. To był jednak przedsmak tego, co miało nastąpić później. Po Teatrze Lalek wystąpił Teatr Snów, kierowany przez Zdzisława Górskiego, który zaprezentował "Pokój", o samotnym mieszkańcu pokoju na pograniczu marzenia sennego zamieszkałego przez dziwne postacie. Uczestnicząc w tym widowisku widzowie stali się uczestnikami tego onirycznego świata.

Dla Teatru Snów INNOWICA to niezwykłe, inspirujące miejsca prezentacji, świetna atmosfera, urozmaicony i ambitny program (...) Pod wpływem krajobrazu i miejsc prezentacji, nasunęła mi się myśl, że może w jakieś kolejnej edycji pokusić się o przygotowanie projektu kilku wykonawców. Byłoby to przygotowane specjalnie na Państwa imprezę (...) - Zdzisław Górski, Teatr Snów

Teatr Snów "Pokój" (fot. Filip Bojko)

Nie opadły jeszcze wrażenia po spektaklu Snów kiedy to zjechała Kapela Hałasów, czyli Jacek i Alicja Hałas. Na kilka dni rozbili swoją magiczną jurtę, w której zaprezentowali program "Nomadzi Kultury" - pieśni wykonywanych w dawnych czasach przez tzw. dziadów, przemierzających tereny Rzeczypospolitej, stare pieśni innych narodowości - Romów, Wołochów etc. Państwo Hałasowie grając na oryginalnych tradycyjnych instrumentach jak np. lira korbowa, gordon, fujara, bęben wzorem "dziadów" wędrują po Polsce i Europie wyczarowując magiczne klimaty i wspaniałą atmosferę gdziekolwiek się pojawią. Każdy, kto pojawił się w jurcie znalazł coś dla siebie.

Jacek Hałas (fot. Wacław Bugno)

Pierwszy dzień zakończył się niezwykłym pokazem w wykonaniu SAO (Sztuka Awangarda Ogień) i Lubaya (Michała Lubiszewskiego), którzy zaprezentowali widowiskowy fireshow z towarzyszeniem równie wspaniałej muzyki tworzonej "na żywo". To był prawdziwie "rootsowy" pokaz oddający rytm ziemi i budzącej się do życia przyrody.

Chciałem podziękować z zaproszenie nas do Nowicy... Naprawde rewelacyjne miejsce! Mam nadzieję, że za rok też się uda wyczarować Spotkanie Teatralne. Było by miło - Tomek Oparowicz, Sztuka Awangarda Ogień

SAO (fot. Kolec)

Drugi dzień Spotkań był dniem zupełnie niezwykłym. Wieczorem - w przepięknej zabytkowej cerkwi pod wezwaniem św. Paraskewii - spektakl "Hiob" zaprezentował Teatr Woskresinnia ze Lwowa. Przedstawienie w reżyserii Jarosława Fedoryszyna na podstawie sztuki Karola Wojtyły moim skromnym zdaniem było niesamowitym i poruszającym do głębi przeżyciem artystycznym zmuszającym widza do religijnej refleksji. To wydarzenie z pewnością na długo zostanie zapamiętane przez tych, którym było dane dostać się do środka. Zupełnie odrębną kwestią jest to szczególne miejsce, w którym odbyła się prezentacja. Wszyscy - łącznie z osobami duchownymi - byli mocno wzruszeni i zachwyceni profesjonalizmem i środkami artystycznego wyrazu.

Teatr Woskresinnia "Hiob" (fot. Wacław Bugno)

Po zakończeniu spektaklu - ci, którzy mieli jeszcze siłę - uczestniczyli w innym magicznym wydarzeniu choć o nieco innym charakterze - w spektaklu Wielokulturowego Zespołu Ludowego WIOHA pt. "Zaufaj duchowm, co w tobie śpią". Animatorem WIOHY jest niezwykły artysta, poeta i muzyk - Krzysztof Wrona - przyjaciel Nowicy - mieszkający w innym cudownym miejscu w okolicach Kielc.

Trzeci dzień również upłynął pod znakiem wydarzeń niezwykłych. Oto do Nowicy ściągnęli artyści związani z nią od lat i corocznie są jej gośćmi - Teatr Węgajty. Przyjeżdżają żeby kolędować z mieszkańcami Nowicy i wlać w ich serca trochę otuchy i nadziei. Tym razem przyjechali z przedstawieniem "Kalevala" opartym na fińskim eposie, który okazał się na tyle uniwersalnym, że artyści musieli zaprezentować go trzy razy po rząd. To było zupełnie kuriozalne wymagało od artystów niebywałej kondycji. Jestem przekonany, że ich wysiłki wynagrodził zachwyt publiczności, która z wypiekami na twarzy opuszczała świetlicę w szkole w Nowicy.

Przede wszystkim słowa podziękowania i podziwu: to co zorganizowaliście bylo świetne. Było to, co najważniejsze; znakomita atmosfera. Nieuchwytne, a jednak konkretne. Festiwal teatralny w takich warunkach to rzecz unikalna. Wyobrażam sobie, że w konsekwencji to coś bardzo pożytecznego i twórczego. Bardzo ważne, że pokazany był spektakl - Krzysztofa Wrony - który wyrósł z ducha miejsca. Także nasza Kalevala miała od początku wpisaną Nowicę. Dlatego dobrze było ją wreszcie tam pokazać. A Wy po prostu stworzyliście kontekst. Z kolei jurta jak z księżyca, ale za to jaka świetna przestrzeń, przestrzeń spotkania! Potrzebna jak pokarm. Warto by pomyśleć, jak utrzymać specyfikę festiwalu w przyszlości. Kontynuować na pewno warto - Wacław Sobaszek, Teatr Węgajty

Teatr Węgajty "Kalevala" (fot. Alek Budzyński)

Nie byłyby to jednak pełne Spotkania gdyby ich zwieńczeniem nie była wspólna zabawa wszystkich uczestników: gości, publiczności, artystów i mieszkańców Nowicy. Jej motorem i siłą sprawczą były właśnie Węgajty, które przenosząc się do jutry Hałasów zapewniły doskonałą zabawę - wspólne muzykowanie i tańce. Wszyscy dali się porwać w ten niesamowity wir dźwięków i pląsów. Mocniejszym akcentem zabawy była muzyka w wykonaniu grupy Nowica 9, która na stałe mieszka i kultywuje muzyczne tradycje płynące z ducha nieżyjącego wiejskiego muzykanta Janka Szymczyka.

Dodatkowym elementem Spotkań - towarzyszącym przez wszystkie dni - była wystawa prac Małgorzaty Dawidiuk "Ikony-Cienie". Wszystkie te opisy nie oddają w całości wzruszeń i emocji. Jest czymś zupełnie niebywałym, że we wspaniałej atmosferze mogło się spotkać tylu niezwykłych ludzi w tym magicznym miejscu jakim jest Nowica. Na zakończenie pozwolę sobie zacytować refleksję jednego z artystów - Lubaya.

"Nowica, jak i cały Beskid Niski z racji swej niezwykłej magii od ponad 25 lat przyciągają mnie do siebie. Tym bardziej, znalezienie się wśród tak znakomitych artystów, pośród wyjątkowych kulis Nowicy, stało się dla mnie jednym z najważniejszych wydarzeń budzącej się do życia wiosny. Ta magia dodała cudownym spektaklom Teatru Snów, Teatru Woskriesinnia oraz Teatru Węgajty dodatkowej wartości – wartości wręcz transcendentalnej – bez względu na chwilowe załamania pogody. Niezwykle miło było ujrzeć także rdzennych mieszkańców Nowicy, którzy z zainteresowaniem brali udział w Spotkaniowych wydarzeniach. W ten sposób materializowała się idea spotkań kultur miejskich i wiejskich…

Zaproszenie do współpracy przy spektaklu Teatru SAO było dla mnie ogromnym wyzwaniem. Improwizacja dźwiękowa do pokazów teatru ognia powstała ad hoc. Bez prób, czy wcześniejszych uzgodnień. Polegaliśmy na własnej intuicji. Dlatego cieszy mnie fakt tak pozytywnego odbioru spektaklu przez zaskakująco liczną publiczność, a także zadowolenie członków zespołu SAO z udanego występu i wspólnej zabawy, która swą uniwersalnością powodowała, że trudno było zorientować się, czy znajdujemy się tego wieczoru w Nowicy, Lagos, czy Kingston?

Nowica 9

Ogromnie ciepło wspominam zawsze granie z muzykami z Nowicy 9. Nie wyobrażam sobie nie wzięcia udziału w magicznych jam sessions, ilekroć nadarza mi się na to okazja. Wyrazy ogromnego szacunku - od muzyka dla muzyków - z Kapeli Hałasów oraz zespołu Teatru Węgajty za ogromną pracę dokumentalistyczną i talent w kultywowaniu tradycyjnych dźwięków i rytmów, które jak było to widać nadal trafiają do każdego, bez względu na jakiekolwiek preferencje, czy miejsce zamieszkania.

Wielkie znaczenie miał również towarzyski charakter Spotkań. Rozmowy i wspólna zabawa ze znajomymi, często od lat nie widzianymi, ludźmi pozostanie na długo w pamięci. A Nowica – miejscem, gdzie znowu okazuje się, jaki ten nasz świat jest mały…

Chwała organizatorom, pozdrowienia dla artystów, wdzięczność mieszkańcom i ukłony w stronę publiczności za wspaniałe Spotkania Teatralne InNOWICA 2008! Niech żyje InNOWICA 2009!"

Spotkania odbyły się przy finansowym wsparciu Województwa Małopolskiego, TP SA, PKO BP, gminy Uście Gorlickie, spółki Impel Griffin. Swojego patronatu udzielili - Ambasada Ukrainy w Polsce, Wydawnictwo Czarne, TVP Kultura, MojeGolice.pl, Beskid-Niski.pl, Gorlice.Info.

Czytaj więcej:
http://www.nowica.art.pl
http://www.mfa.gov.ua

O blogu

2008-06-13T08:49:00.000+02:00

Ten blog poświęcony będzie szczególnemu miejscu w moim życiu - malutkiej wsi Nowica położonej w Beskidzie Niskim w dolnie strumienia Przysłup. Proszę się nie spodziewać jakiś fajerwerków czy częstych aktualizacji. Życie tętni tu spokojnie i w takim tempie rozwijać się będzie treść. Będzie miło jeśli odnajdziecie tu jakąś cząstkę siebie. Będzie też trochę poetycko i artystycznie, trochę antropologicznie albo metafizycznie. Wszystko w zależności od nastroju.